Atatürk’ü anlamak, yolundan gitmek
Bugün 10 Kasım… Ulu başkanımız Atatürk’ü sonsuzluğua uğurlayışımızın 83. yıldönümü…
Her 10 Kasım’da o büyük acıyı saat “9’u 5 geçe” içimizde birinci günün yakıcılığıyla, hüznüyle duymanın vakti. Bu duyguyu içimizden kimse silemez, bu acıyı yıllar geçse de kimse yüreğimizden söküp atamaz. Ömrü savaş alanlarında, hastalıklarla geçmiş, özgürlük arayan dünya milletlerine örnek olmuş bir savaşın akabinde, yıkıntılardan fakru zaruretten yeni bir devlet yaratmak için kendini feda eden yüzyılın, yüzsenelerın önderine minnet duymanın vakti.
Lakin hem de onun müsaadeden gitmenin şu periyotta daha da farklı bir mana ve değer kazandığı gün… Onun unsurlarını geleceğe taşımak, ihtilallerine sahip çıkmak sonsuza dek Türkiye Cumhuriyeti’ni var etmenin vakti.
Bize ayrılan mevzu spor… Türk Sporu bugün geldiği nokta ile övünüyorsa, her alanda olduğu üzere, savaş alanlarından, devlet idaresinden, vakit ve fikir ayırıp bir ülkeyi bir daha inşa etmenin ağır uğraşı ortasında spora başka bir değer veren Mustafa Kemal yardımıyla.
Daha 1915 yılında “Osmanlı Genç Dernekleri Genel Müfettişliği”ne atandığında hükümet için hazırladığı raporda okullardaki cimnastik derslerinin artırılmasını teklif eden Mustafa Kemal, 23 Nisan’ın akabinde 8 Temmuz 1920’de kendi buyruğuyla Muhafız Alayı’nı kurdurmuş ve bu Alay’ a bağlı “Muhafız Gücü” isminde da bir spor kulübü kurulmasını sağlamıştır.
Artık ne yazık ki faaliyetine son verilen bu kulüp futbol, atletizm, binicilik, bisiklet ve polo branşlarında faaliyetler göstermiş ve kapanıncaya dek hem sportmenlerin silah altındayken formda kalmalarını sağlamış, tıpkı vakitte bir birçok dünya çapında başarılara imza atarak, ay-yıldızlı bayrağımızı gururla memleketler arası alanda dalgalandırmıştır.
Futboldaki tek dünya şampiyonluğumuz Ordu Ulusal Takımı’nındır.
Atatürk savaşın çabucak akabinde evvela “Milli” bir spor siyaseti oluşturmaya ehemmiyet vermiştir. O periyoda dek Türk gençlerinin binbir özveriyle kurduğu kulüplerin, azınlıkların elinde olan spor dünyasında üstünlüğü bir ölçüde kırmıştı. Lakin Türkler’in kelam sahibi olmaları için bu eforlara devlet takviyesi gerekiyordu. Atatürk çabucak bunu sağlamış ve spora büyük değer vermiştir.
Türkler’de sporun geçmişi hayli eski bulunmasına rağmen, olaya yalnızca folklorik ve gelenekçi bir bakış açısıyla yaklaşılması ve çağdaş bilimsel formların yerine, atalardan gelen bilgilerle çalışılması, Türk Sporunu Cumhuriyet öncesinde bir çok geriye götürmüştür. Daha Yasal periyodundan ticaretin azınlık yabancıların inhisarına girdiği üzere, spor da azınlıklarca yürütülüyordu.
Atatürk dünyada bir prensip imza atarak Vücut Eğitimi derslerini okullarda zarurî kılan birinci devlet adamı olmuştur.
Hakikaten Fransız spor gazetesi, L’Auto Atatürk’ün vefatından daha sonra ondan bahsederken bu istikametinden övgüyle kelam etmiştir.
Atatürk, genç Türkiye’nin gelişmesinde gerekli olacak gücün ve gücün kaynağı olan kuvvetli beyinlerin, lakin sağlam bedenler üzerinde taşınabileceğini görmüştü ve bunu da o ünlü özdeyişiyle söz etmişti. Fakat tüm niyetler, yalnız kağıt üzerinde ve nutuklarda kalmamış, Ulu lider tarafınca bilfiil yerine getirilmiştir,
13 Ağustos 1923 tarihindeki hükümet programına gençlerin vücudu ve zihinsel eğitimini birlikte yürütüleceği hususlar konulmuş, stadyumlar, çeşitli spor merkezleri kurulmuş ve Halk Konutları’nın spor kolları şahsen denetlenmiş ve spor yeni Cumhuriyet’in yükselen pahası olmuştur.
İşin değişik yanı daha Cumhuriyet kurulmadan Türkiye Cumhuriyeti’nin spor siyaseti saptanıp bu mevzuda adımların atılmasıdır.
Gerçekten, “Terbiyei-Bedeniyye Darülmuallilmini” epey geçmeden kurulmuş, “Gazi Terbiye Enstitüsü” ismi altında Ankara’ da hizmete geçmiştir. Ayrıyeten Çapa Muallim Mektebi’nde bir kurs açılmış ve başına Avrupa’da Vücut Eğitimi tahsili görmüş Selim Sırrı Beyefendi (Tarcan) getirilmiştir. Ayrıyeten birebir kursa İsveç’ten iki bayan öğretmen getirilerek, bayan vücut eğitimi öğretmenleri yetiştirilmesine başlanmıştır. Yetişen bu öğretmen adayları içinde başarılı olanları ihtisas görmek için Avrupa’ya gönderilmesine karar veren Ulu Başkan, subayların da askeri okullarda çağdaş vücut eğitimini uygulayabilmeleri için bu eğitimden geçerek, Avrupa ‘ya gidip, ihtisas görmelerini istemiştir.
Eğitim maksadıyla Avrupa’ya yollanan ergenlerden vücut eğitimi için Belçika’nın Gent kentine giden Suat Hayri Beyefendi (Ürgüplü) çabucak sonrasında tarafsız Başbakan olarak misyon yapacak, başka genç Vildan Aşir (Savaşır) da uzun yıllar Vücut Terbiyesi Genel Müdürlüğü’nü yürütecekti.
Gazi Terbiye Enstitüsü’nün Vücut Eğitimi Kısmı’na Almanya’dan uzman getiren Gazi Mustafa Kemal, çağdaş, genç ve bilgili bir takımla Türk sporunun temellerini atmıştır.
İstanbul’da Beşiktaş (1903), Galatasaray (1905), Fenerbahçe (1907) kulüplerinin Türk gençleri tarafınca kurulmasının akabinde, İzmir’de Kuvay-ı Milliyeci gençlerin önderliğinde kurulan Karşıyaka Spor Kulübü (1912) ve Altay (1914) ile öncülüğündeki Türk Sporu, Cumhuriyet’in ilanıyla bir arada Altınordu (1923) ve İzmirspor’un (1923) akabinde Göztepe (1925) ve Bucaspor (1928) ile Atatürk’ün spor siyasetini bölgemize yayarken, genç Cumhuriyet’in ulusal varlığını ve ulusal bedelleri spor kulüpleri bünyesinde halka yaymıştır.
Gerçekten Ulu Başkan Karşıyaka ve Altay Kulubü‘nü ziyaretlerinde bu durumdan duyduğu memnuniyeti şahsen lisana getirmiştir. Hatta İzmir’e birinci giren süvarilerin kumandanı Fahrettin Altay Paşa‘ya, bir arada seyrettiği maçta, siyah beyazlı kulübün İngiliz Donanması karşısında elde ettiği galibiyetten esinlenerek “Altay” soyadını vermiştir.
Atatürk’ün spor siyasetini okullara ve ötürüsıyla Türkiye Cumhuriyeti’ne yaymada sağ kolu genç yaşta yitirdiğimiz onun birinci üç bakanlığını yapan Altay Spor Kulübü‘nün kurucularından Mustafa Necati olması ise hem Altay Kulübü, birebir vakitte bölgemiz için başka bir gurur deposudur.
Türk Sporunun birinci resmi örgütü ise 16 Ocak 1924’te Atatürk’ün başkanlığında toplanan hükümetin sonucuyla , “Türkiye Egzersiz Cemiyetleri İttifakı” olmuştur ve çabucak kamu faydasına dernek olarak ilan edilen cemiyet için birinci defa bütçeye spor ödeneği konmuştur.
Türkiye Egzersiz Cemiyetleri İttifakı ile Türkiye Ulusal Olimpiyat Komitesinin başına iki büyük spor adamı Ali Sami Beyefendi (Yen) ile Selim Sırrı Beyefendi (Tarcan) getirilmiş, genç Türkiye Cumhuriyeti çabucak hemen birinci aylarını yaşarken, 1924 Paris Olimpiyatları’na Türk atletlerinin katılacağı sonucu alınmıştı. Büyük Atatürk bir kaç ay üzere epey kısa bir müddetde, bu kere spor alanında büyük işlerden birinin daha önderliğini yapmıştı.
Osmanlı devrinde, Ermeni, Rum, İngiliz ve Yahudilerle temsil edilen Türkiye, 1920 Olimpiyatları’na da 1. Dünya Savaşı’nda yenildiği için “savaş suçlusu” olarak alınmamıştı. Atatürk Lozan Muahedesine, spor unsurunu eklettiren tek ülke olarak dayatmalara karşı durmuş ve Türkiye devlet statüsünde, Türk atletlerle katıldığı 1924 Olimpiyatları’na 11 atlet, 3 bisiklet, 2 halter, 1 eskrim, 5 güreş ve 18 futbolcu ile temsil edilmiş ve Dünya sporuna ay-yıldız’ı tanıtma ve müsabaka fırsatı bulmuştur.
Atatürk yalnızca adamların değil bayanların da Türk Sporu’nda faal olmasını istiyordu. 1926 yılında Ömer Besim Koşalay ile yürüttüğü çalışmalarla bayan atletler Nermin Tahsin, Emine Abdullah ve Mübeccel Hüsamettin faaliyet göstermeye başladılar. Türkiye’nin birinci bayan atletleri olarak başarılara imza attılar.
Ulu liderimiz son nefesine kadar spordaki önderliğini devam ettirmiştir. Vefatına günler kala, bugün de Türk Sporunun temelini oluşturan 3530 sayılı “Beden Terbiyesi Kanunu” 29 Haziran 1938 günü kabul edilmiştir.
Onun öncesinde ise 20 Haziran 1938’de Atatürk’ün Ulusal Çaba’ya başlama günü olan 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı ilan edilmiştir.
Atatürk denizciliğe başka bir ehemmiyet vermiş ve “Arkadaşlar! En hoş coğrafik vaziyette ve üç tarafı denizle çevrili olan Türkiye; sanayisi, ticareti ve sporu ile en ileri denizci millet yetiştirmek kabiliyetindedir. Bu kabiliyetten istifadeyi bilmeliyiz; denizciliği, Türkün büyük mefkuresi olarak düşünmeli ve onu az vakitte başarmalıyız…” diyerek denizi, su sporlarını işaret etmiştir.
Atatürk’ün vefat döşeğindeyken, T.B.M.M.’nin 01 Kasım 1938’deki açılışında okunmak üzere Başbakan Celal Bayar’a ilettiği nutkunda spor ile ilgili son kelamları de şunlar olmuştur:
“Her çeşit spor faaliyetlerini, Türk gençliğinin ulusal terbiyesinin ana ögelerinden saymak lazımdır. Bu işte, hükümetin şimdiye kadar olduğundan daha epey önemli ve dikkatli davranması, Türk gençliğinin spor bakımından da ulusal heyecan ortasında, itina ile yetiştirilmesi değerli tutulmalıdır… Türk gençliğinin kültürde olduğu üzere, spor alanında da ülküsüne ulaştırılması için Yüksek Kurultayın, kabul ettiği Vücut Terbiyesi Kanununun tatbikine geçildiği için mutluyum…”
İşte bu biçimde bir başkana, lidere sahibiz. Bugün, onun müsaadeden gitmek, Türk sporunu kısır çekişmelerin, koltuk kavgalarının, rant savaşlarının gölgesinde değil, Atatürk unsurlarının ışığında, onu daha düzgün anlayarak, işaret ettiği yoldan daha ileriye taşımanın vakti.
Hürmetle, hasretle, minnetle anıyoruz. Her vakit müsaadeden yürüyeceğiz. Ruhun şad olsun Ceddim.
Bugün 10 Kasım… Ulu başkanımız Atatürk’ü sonsuzluğua uğurlayışımızın 83. yıldönümü…
Her 10 Kasım’da o büyük acıyı saat “9’u 5 geçe” içimizde birinci günün yakıcılığıyla, hüznüyle duymanın vakti. Bu duyguyu içimizden kimse silemez, bu acıyı yıllar geçse de kimse yüreğimizden söküp atamaz. Ömrü savaş alanlarında, hastalıklarla geçmiş, özgürlük arayan dünya milletlerine örnek olmuş bir savaşın akabinde, yıkıntılardan fakru zaruretten yeni bir devlet yaratmak için kendini feda eden yüzyılın, yüzsenelerın önderine minnet duymanın vakti.
Lakin hem de onun müsaadeden gitmenin şu periyotta daha da farklı bir mana ve değer kazandığı gün… Onun unsurlarını geleceğe taşımak, ihtilallerine sahip çıkmak sonsuza dek Türkiye Cumhuriyeti’ni var etmenin vakti.
Bize ayrılan mevzu spor… Türk Sporu bugün geldiği nokta ile övünüyorsa, her alanda olduğu üzere, savaş alanlarından, devlet idaresinden, vakit ve fikir ayırıp bir ülkeyi bir daha inşa etmenin ağır uğraşı ortasında spora başka bir değer veren Mustafa Kemal yardımıyla.
Daha 1915 yılında “Osmanlı Genç Dernekleri Genel Müfettişliği”ne atandığında hükümet için hazırladığı raporda okullardaki cimnastik derslerinin artırılmasını teklif eden Mustafa Kemal, 23 Nisan’ın akabinde 8 Temmuz 1920’de kendi buyruğuyla Muhafız Alayı’nı kurdurmuş ve bu Alay’ a bağlı “Muhafız Gücü” isminde da bir spor kulübü kurulmasını sağlamıştır.
Artık ne yazık ki faaliyetine son verilen bu kulüp futbol, atletizm, binicilik, bisiklet ve polo branşlarında faaliyetler göstermiş ve kapanıncaya dek hem sportmenlerin silah altındayken formda kalmalarını sağlamış, tıpkı vakitte bir birçok dünya çapında başarılara imza atarak, ay-yıldızlı bayrağımızı gururla memleketler arası alanda dalgalandırmıştır.
Futboldaki tek dünya şampiyonluğumuz Ordu Ulusal Takımı’nındır.
Atatürk savaşın çabucak akabinde evvela “Milli” bir spor siyaseti oluşturmaya ehemmiyet vermiştir. O periyoda dek Türk gençlerinin binbir özveriyle kurduğu kulüplerin, azınlıkların elinde olan spor dünyasında üstünlüğü bir ölçüde kırmıştı. Lakin Türkler’in kelam sahibi olmaları için bu eforlara devlet takviyesi gerekiyordu. Atatürk çabucak bunu sağlamış ve spora büyük değer vermiştir.
Türkler’de sporun geçmişi hayli eski bulunmasına rağmen, olaya yalnızca folklorik ve gelenekçi bir bakış açısıyla yaklaşılması ve çağdaş bilimsel formların yerine, atalardan gelen bilgilerle çalışılması, Türk Sporunu Cumhuriyet öncesinde bir çok geriye götürmüştür. Daha Yasal periyodundan ticaretin azınlık yabancıların inhisarına girdiği üzere, spor da azınlıklarca yürütülüyordu.
Atatürk dünyada bir prensip imza atarak Vücut Eğitimi derslerini okullarda zarurî kılan birinci devlet adamı olmuştur.
Hakikaten Fransız spor gazetesi, L’Auto Atatürk’ün vefatından daha sonra ondan bahsederken bu istikametinden övgüyle kelam etmiştir.
Atatürk, genç Türkiye’nin gelişmesinde gerekli olacak gücün ve gücün kaynağı olan kuvvetli beyinlerin, lakin sağlam bedenler üzerinde taşınabileceğini görmüştü ve bunu da o ünlü özdeyişiyle söz etmişti. Fakat tüm niyetler, yalnız kağıt üzerinde ve nutuklarda kalmamış, Ulu lider tarafınca bilfiil yerine getirilmiştir,
13 Ağustos 1923 tarihindeki hükümet programına gençlerin vücudu ve zihinsel eğitimini birlikte yürütüleceği hususlar konulmuş, stadyumlar, çeşitli spor merkezleri kurulmuş ve Halk Konutları’nın spor kolları şahsen denetlenmiş ve spor yeni Cumhuriyet’in yükselen pahası olmuştur.
İşin değişik yanı daha Cumhuriyet kurulmadan Türkiye Cumhuriyeti’nin spor siyaseti saptanıp bu mevzuda adımların atılmasıdır.
Gerçekten, “Terbiyei-Bedeniyye Darülmuallilmini” epey geçmeden kurulmuş, “Gazi Terbiye Enstitüsü” ismi altında Ankara’ da hizmete geçmiştir. Ayrıyeten Çapa Muallim Mektebi’nde bir kurs açılmış ve başına Avrupa’da Vücut Eğitimi tahsili görmüş Selim Sırrı Beyefendi (Tarcan) getirilmiştir. Ayrıyeten birebir kursa İsveç’ten iki bayan öğretmen getirilerek, bayan vücut eğitimi öğretmenleri yetiştirilmesine başlanmıştır. Yetişen bu öğretmen adayları içinde başarılı olanları ihtisas görmek için Avrupa’ya gönderilmesine karar veren Ulu Başkan, subayların da askeri okullarda çağdaş vücut eğitimini uygulayabilmeleri için bu eğitimden geçerek, Avrupa ‘ya gidip, ihtisas görmelerini istemiştir.
Eğitim maksadıyla Avrupa’ya yollanan ergenlerden vücut eğitimi için Belçika’nın Gent kentine giden Suat Hayri Beyefendi (Ürgüplü) çabucak sonrasında tarafsız Başbakan olarak misyon yapacak, başka genç Vildan Aşir (Savaşır) da uzun yıllar Vücut Terbiyesi Genel Müdürlüğü’nü yürütecekti.
Gazi Terbiye Enstitüsü’nün Vücut Eğitimi Kısmı’na Almanya’dan uzman getiren Gazi Mustafa Kemal, çağdaş, genç ve bilgili bir takımla Türk sporunun temellerini atmıştır.
İstanbul’da Beşiktaş (1903), Galatasaray (1905), Fenerbahçe (1907) kulüplerinin Türk gençleri tarafınca kurulmasının akabinde, İzmir’de Kuvay-ı Milliyeci gençlerin önderliğinde kurulan Karşıyaka Spor Kulübü (1912) ve Altay (1914) ile öncülüğündeki Türk Sporu, Cumhuriyet’in ilanıyla bir arada Altınordu (1923) ve İzmirspor’un (1923) akabinde Göztepe (1925) ve Bucaspor (1928) ile Atatürk’ün spor siyasetini bölgemize yayarken, genç Cumhuriyet’in ulusal varlığını ve ulusal bedelleri spor kulüpleri bünyesinde halka yaymıştır.
Gerçekten Ulu Başkan Karşıyaka ve Altay Kulubü‘nü ziyaretlerinde bu durumdan duyduğu memnuniyeti şahsen lisana getirmiştir. Hatta İzmir’e birinci giren süvarilerin kumandanı Fahrettin Altay Paşa‘ya, bir arada seyrettiği maçta, siyah beyazlı kulübün İngiliz Donanması karşısında elde ettiği galibiyetten esinlenerek “Altay” soyadını vermiştir.
Atatürk’ün spor siyasetini okullara ve ötürüsıyla Türkiye Cumhuriyeti’ne yaymada sağ kolu genç yaşta yitirdiğimiz onun birinci üç bakanlığını yapan Altay Spor Kulübü‘nün kurucularından Mustafa Necati olması ise hem Altay Kulübü, birebir vakitte bölgemiz için başka bir gurur deposudur.
Türk Sporunun birinci resmi örgütü ise 16 Ocak 1924’te Atatürk’ün başkanlığında toplanan hükümetin sonucuyla , “Türkiye Egzersiz Cemiyetleri İttifakı” olmuştur ve çabucak kamu faydasına dernek olarak ilan edilen cemiyet için birinci defa bütçeye spor ödeneği konmuştur.
Türkiye Egzersiz Cemiyetleri İttifakı ile Türkiye Ulusal Olimpiyat Komitesinin başına iki büyük spor adamı Ali Sami Beyefendi (Yen) ile Selim Sırrı Beyefendi (Tarcan) getirilmiş, genç Türkiye Cumhuriyeti çabucak hemen birinci aylarını yaşarken, 1924 Paris Olimpiyatları’na Türk atletlerinin katılacağı sonucu alınmıştı. Büyük Atatürk bir kaç ay üzere epey kısa bir müddetde, bu kere spor alanında büyük işlerden birinin daha önderliğini yapmıştı.
Osmanlı devrinde, Ermeni, Rum, İngiliz ve Yahudilerle temsil edilen Türkiye, 1920 Olimpiyatları’na da 1. Dünya Savaşı’nda yenildiği için “savaş suçlusu” olarak alınmamıştı. Atatürk Lozan Muahedesine, spor unsurunu eklettiren tek ülke olarak dayatmalara karşı durmuş ve Türkiye devlet statüsünde, Türk atletlerle katıldığı 1924 Olimpiyatları’na 11 atlet, 3 bisiklet, 2 halter, 1 eskrim, 5 güreş ve 18 futbolcu ile temsil edilmiş ve Dünya sporuna ay-yıldız’ı tanıtma ve müsabaka fırsatı bulmuştur.
Atatürk yalnızca adamların değil bayanların da Türk Sporu’nda faal olmasını istiyordu. 1926 yılında Ömer Besim Koşalay ile yürüttüğü çalışmalarla bayan atletler Nermin Tahsin, Emine Abdullah ve Mübeccel Hüsamettin faaliyet göstermeye başladılar. Türkiye’nin birinci bayan atletleri olarak başarılara imza attılar.
Ulu liderimiz son nefesine kadar spordaki önderliğini devam ettirmiştir. Vefatına günler kala, bugün de Türk Sporunun temelini oluşturan 3530 sayılı “Beden Terbiyesi Kanunu” 29 Haziran 1938 günü kabul edilmiştir.
Onun öncesinde ise 20 Haziran 1938’de Atatürk’ün Ulusal Çaba’ya başlama günü olan 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı ilan edilmiştir.
Atatürk denizciliğe başka bir ehemmiyet vermiş ve “Arkadaşlar! En hoş coğrafik vaziyette ve üç tarafı denizle çevrili olan Türkiye; sanayisi, ticareti ve sporu ile en ileri denizci millet yetiştirmek kabiliyetindedir. Bu kabiliyetten istifadeyi bilmeliyiz; denizciliği, Türkün büyük mefkuresi olarak düşünmeli ve onu az vakitte başarmalıyız…” diyerek denizi, su sporlarını işaret etmiştir.
Atatürk’ün vefat döşeğindeyken, T.B.M.M.’nin 01 Kasım 1938’deki açılışında okunmak üzere Başbakan Celal Bayar’a ilettiği nutkunda spor ile ilgili son kelamları de şunlar olmuştur:
“Her çeşit spor faaliyetlerini, Türk gençliğinin ulusal terbiyesinin ana ögelerinden saymak lazımdır. Bu işte, hükümetin şimdiye kadar olduğundan daha epey önemli ve dikkatli davranması, Türk gençliğinin spor bakımından da ulusal heyecan ortasında, itina ile yetiştirilmesi değerli tutulmalıdır… Türk gençliğinin kültürde olduğu üzere, spor alanında da ülküsüne ulaştırılması için Yüksek Kurultayın, kabul ettiği Vücut Terbiyesi Kanununun tatbikine geçildiği için mutluyum…”
İşte bu biçimde bir başkana, lidere sahibiz. Bugün, onun müsaadeden gitmek, Türk sporunu kısır çekişmelerin, koltuk kavgalarının, rant savaşlarının gölgesinde değil, Atatürk unsurlarının ışığında, onu daha düzgün anlayarak, işaret ettiği yoldan daha ileriye taşımanın vakti.
Hürmetle, hasretle, minnetle anıyoruz. Her vakit müsaadeden yürüyeceğiz. Ruhun şad olsun Ceddim.