Büyük Menderes Irmağı en kurak periyodunu yaşıyor
Afyonkarahisar’ın Dinar ilçesinden çıkarak Uşak, Denizli ve Aydın’dan geçip Ege Denizi’ne dökülen 584 kilometre uzunluğundaki Büyük Menderes Irmağı, en kurak periyotlarından birini yaşıyor. Daha evvel taşkınlarla gündeme gelen ırmağın kurumaya başlaması, çevrecilerin de gündeminde. Germencik Etraf ve Tabiat Derneği’nin (GERÇED) tertibinde Uşak, Afyonkarahisar, Denizli ve Aydın’daki etraf derneklerinin takviyesiyle 4 vilayette 2 ay evvel imza kampanyası başlatıldı.
Kampanya devam ederken, GERÇED üyeleri Büyük Menderes Irmağı’nın yatağına inip incelemelerde bulundu, kumların üzerinde bağdaş kurup oturdu. Irmak yatağındaki incelemelerin bir rapor haline dönüştürülüp ekim ayı sonunda, 4 vilayetten toplanan imzalarla Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulacağı ve su yasasının çıkarılmasının talep edileceği açıklandı. Yaklaşık bir saatlik bir incelemenin akabinde ırmaktan ayrılan çevreciler, havzanın eski haline gelmesi için çalışmalarını sürdüreceklerini söylemiş oldu.
‘TAM ORTASINDAYIZ BİR GRAM SU YOK’
GERÇED Sözcüsü Metin Aydın, “Kirlilikle uğraş ederken, 2021 yılı Mayıs ayına geldiğimizde Büyük Menderes Irmağı’nın birden kuruduğunu gördük. Olağan şartlarda şu an bulunmuş olduğumuz noktada Koçarlı Köprüsü’nü görmekteyiz. Geçmiş senelerda buradaki tarlaları büsbütün su kaplıyordu. Ova 3-4 ay sular altında kalıyordu. Şu an Büyük Menderes Irmağı’nın tam ortasındayız ve bir gram su yok. Toprak ve kumlar ortaya çıkmış. Irmağın ortası uzunluğu yaklaşık 80 santimetreyi bulan otlar yetişmiş. Irmağın ortasında tek bir kurbağa, tek bir balık yok. Ne bunların yumurtası ne yavrusu var. Büyük Menderes Irmağı ölmüş ve suyun ortasında de hiç bir canlı kalmamış. Olağanda milyonlarca balık ve canlının olması gerektiği yerde Türkiye’nin ve Ege Bölgesi’nin en büyük ırmaklarından birinin yatağındayız. Biz nasıl canlı bir varlık isek aslında Menderes Irmağı de canlı bir varlıktır. Onun da bizim üzere suya muhtaçlığı var. Irmağın kuruması, suyunun epey hor kullanılmasından kaynaklı. Menderes Irmağı’nı eski günlerindeki üzere çağlaması, derelerin ve çayların ırmağı beslenmesine bağlıdır. Global ısınmadan etkilenen bölgelerin başında Ege Bölgesi ve Büyük Menderes havzası geliyor. Bilim erkeklerinın öngördüğü bir biçimde epey daha süratli bir biçimde bu bölge ve havza çölleşiyor. Şayet süreç bu türlü devam ederse, önümüzdeki birinci 5 yıl ortasında Büyük Menderes Irmağı havzasında mutlaka içme suyu bulamayacak noktaya gelinecek. Yer altı ve üstü suları azaldı. Var olanları da kirletiyoruz” dedi.
‘ACİLEN SU YASASI ÇIKARILMALI’
TBMM’de hemen su yasasının çıkması gerektiğini söyleyen Aydın, “Artık bir tahlil istiyoruz. Uşak, Afyonkarahisar, Denizli ve Aydın’daki etraf dernekleri 2 evvel Büyük Menderes Irmağı havzasındaki kuraklığa, çölleşmeye son vermek ismine imza kampanyası başlattık. Gayemiz; bu 4 vilayette 100 bin imza toplamak. Toplanan bu 100 bin imzayı kasım ayında TBMM’ye ulaştıracağız. Ankara’dan buradaki kuraklık görünmüyor olabilir lakin lütfen gelin, şu anda Büyük Menderes Irmağı’nın tam üzerinde duruyoruz. Tahlilin TBMM’de olduğunu biliyoruz. TBMM’de araştırma komitesi oluşturularak ivedilikle bir yasal düzenleme yapılıp, tahlil üretilmesini istiyorum. Su kaynaklarımızın korunması için su yasası istiyoruz. Büyük Menderes’e sahip çıkalım. Yaşatalım, kurumasını engelleyelim. Pak akmasından yana fırsat verelim. Çölleşmesin yarın çocuklarımız bu topraklarda yaşama talihi bulsun” diye konuştu.
‘İLK SEFER BU TÜRLÜ GÖRDÜM İÇİM BURKULDU’
GERÇED Lideri Halil Çetinkaya ise Büyük Menderes Irmağı’nın birinci defa bu biçimde gördüğüne dikkati çekerek şunları söylemiş oldu:
“Gerçekten içim burkuldu. Doğma büyüme Aydınlı olarak Büyük Menderes Irmağı’nın hayli büyük taşkınlar yaptığını ve yaz aylarında bile burada balık tutulduğunu, hayvanların burada boğularak öldüğünü epey güzel biliyorum. Bu ırmak, Aydın’ın en verimli topraklarını besliyor. 100 yıllardır bu ovaya rahmet yağdırmış olan Büyük Menderes’in kurumuş manzarası hakikaten içler acısı bir durum.”
‘HAVZA ISLAH PLANI’NI YAPILMALI’
Çevreci Avukat İsmail Türkbay da Büyük Menderes Irmağı ile ilgili iki kitap yazdığını söz ederek, “Büyük Menderes, vaktinde epey büyük balıkların yaşadığı bir ırmak. Boyumu aşan balıkların avlandığını gördüm. Artık neredeyse ırmağın cenazesini kaldırıyoruz. Sahiden epeyce üzgünüm. Büyük Menderes ölmüş. Yazık, bu hale getirenler utansın. Buranın kurtuluşu için Havza Islah Planı’nı yapılması lazım. Su kaynaklarının kamuya devredilmesi lazım. Özelleştirmeden vazgeçilmesi lazım. Barajların özelleştirilmesi bu ırmakların kurumasının bir sebebidir. Yırtıcı sulamadan vazgeçilip damlama sulamaya geçilmesi gerekiyor. Ziraat mühendislerine danışılmadan gelişi hoş zirai ilaç ve gübre kullanmasının önüne geçilmesi lazım. Geçmiş senelerda da kuraklıklar oldu lakin bu türlü kuruduğunu görmedim. Kanallardan ve kuyulardan su kullanıldı, tarlalar sulandı lakin Büyük Menderes Irmağı kurumadı” sözlerini kullandı.
Afyonkarahisar’ın Dinar ilçesinden çıkarak Uşak, Denizli ve Aydın’dan geçip Ege Denizi’ne dökülen 584 kilometre uzunluğundaki Büyük Menderes Irmağı, en kurak periyotlarından birini yaşıyor. Daha evvel taşkınlarla gündeme gelen ırmağın kurumaya başlaması, çevrecilerin de gündeminde. Germencik Etraf ve Tabiat Derneği’nin (GERÇED) tertibinde Uşak, Afyonkarahisar, Denizli ve Aydın’daki etraf derneklerinin takviyesiyle 4 vilayette 2 ay evvel imza kampanyası başlatıldı.
Kampanya devam ederken, GERÇED üyeleri Büyük Menderes Irmağı’nın yatağına inip incelemelerde bulundu, kumların üzerinde bağdaş kurup oturdu. Irmak yatağındaki incelemelerin bir rapor haline dönüştürülüp ekim ayı sonunda, 4 vilayetten toplanan imzalarla Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulacağı ve su yasasının çıkarılmasının talep edileceği açıklandı. Yaklaşık bir saatlik bir incelemenin akabinde ırmaktan ayrılan çevreciler, havzanın eski haline gelmesi için çalışmalarını sürdüreceklerini söylemiş oldu.
‘TAM ORTASINDAYIZ BİR GRAM SU YOK’
GERÇED Sözcüsü Metin Aydın, “Kirlilikle uğraş ederken, 2021 yılı Mayıs ayına geldiğimizde Büyük Menderes Irmağı’nın birden kuruduğunu gördük. Olağan şartlarda şu an bulunmuş olduğumuz noktada Koçarlı Köprüsü’nü görmekteyiz. Geçmiş senelerda buradaki tarlaları büsbütün su kaplıyordu. Ova 3-4 ay sular altında kalıyordu. Şu an Büyük Menderes Irmağı’nın tam ortasındayız ve bir gram su yok. Toprak ve kumlar ortaya çıkmış. Irmağın ortası uzunluğu yaklaşık 80 santimetreyi bulan otlar yetişmiş. Irmağın ortasında tek bir kurbağa, tek bir balık yok. Ne bunların yumurtası ne yavrusu var. Büyük Menderes Irmağı ölmüş ve suyun ortasında de hiç bir canlı kalmamış. Olağanda milyonlarca balık ve canlının olması gerektiği yerde Türkiye’nin ve Ege Bölgesi’nin en büyük ırmaklarından birinin yatağındayız. Biz nasıl canlı bir varlık isek aslında Menderes Irmağı de canlı bir varlıktır. Onun da bizim üzere suya muhtaçlığı var. Irmağın kuruması, suyunun epey hor kullanılmasından kaynaklı. Menderes Irmağı’nı eski günlerindeki üzere çağlaması, derelerin ve çayların ırmağı beslenmesine bağlıdır. Global ısınmadan etkilenen bölgelerin başında Ege Bölgesi ve Büyük Menderes havzası geliyor. Bilim erkeklerinın öngördüğü bir biçimde epey daha süratli bir biçimde bu bölge ve havza çölleşiyor. Şayet süreç bu türlü devam ederse, önümüzdeki birinci 5 yıl ortasında Büyük Menderes Irmağı havzasında mutlaka içme suyu bulamayacak noktaya gelinecek. Yer altı ve üstü suları azaldı. Var olanları da kirletiyoruz” dedi.
‘ACİLEN SU YASASI ÇIKARILMALI’
TBMM’de hemen su yasasının çıkması gerektiğini söyleyen Aydın, “Artık bir tahlil istiyoruz. Uşak, Afyonkarahisar, Denizli ve Aydın’daki etraf dernekleri 2 evvel Büyük Menderes Irmağı havzasındaki kuraklığa, çölleşmeye son vermek ismine imza kampanyası başlattık. Gayemiz; bu 4 vilayette 100 bin imza toplamak. Toplanan bu 100 bin imzayı kasım ayında TBMM’ye ulaştıracağız. Ankara’dan buradaki kuraklık görünmüyor olabilir lakin lütfen gelin, şu anda Büyük Menderes Irmağı’nın tam üzerinde duruyoruz. Tahlilin TBMM’de olduğunu biliyoruz. TBMM’de araştırma komitesi oluşturularak ivedilikle bir yasal düzenleme yapılıp, tahlil üretilmesini istiyorum. Su kaynaklarımızın korunması için su yasası istiyoruz. Büyük Menderes’e sahip çıkalım. Yaşatalım, kurumasını engelleyelim. Pak akmasından yana fırsat verelim. Çölleşmesin yarın çocuklarımız bu topraklarda yaşama talihi bulsun” diye konuştu.
‘İLK SEFER BU TÜRLÜ GÖRDÜM İÇİM BURKULDU’
GERÇED Lideri Halil Çetinkaya ise Büyük Menderes Irmağı’nın birinci defa bu biçimde gördüğüne dikkati çekerek şunları söylemiş oldu:
“Gerçekten içim burkuldu. Doğma büyüme Aydınlı olarak Büyük Menderes Irmağı’nın hayli büyük taşkınlar yaptığını ve yaz aylarında bile burada balık tutulduğunu, hayvanların burada boğularak öldüğünü epey güzel biliyorum. Bu ırmak, Aydın’ın en verimli topraklarını besliyor. 100 yıllardır bu ovaya rahmet yağdırmış olan Büyük Menderes’in kurumuş manzarası hakikaten içler acısı bir durum.”
‘HAVZA ISLAH PLANI’NI YAPILMALI’
Çevreci Avukat İsmail Türkbay da Büyük Menderes Irmağı ile ilgili iki kitap yazdığını söz ederek, “Büyük Menderes, vaktinde epey büyük balıkların yaşadığı bir ırmak. Boyumu aşan balıkların avlandığını gördüm. Artık neredeyse ırmağın cenazesini kaldırıyoruz. Sahiden epeyce üzgünüm. Büyük Menderes ölmüş. Yazık, bu hale getirenler utansın. Buranın kurtuluşu için Havza Islah Planı’nı yapılması lazım. Su kaynaklarının kamuya devredilmesi lazım. Özelleştirmeden vazgeçilmesi lazım. Barajların özelleştirilmesi bu ırmakların kurumasının bir sebebidir. Yırtıcı sulamadan vazgeçilip damlama sulamaya geçilmesi gerekiyor. Ziraat mühendislerine danışılmadan gelişi hoş zirai ilaç ve gübre kullanmasının önüne geçilmesi lazım. Geçmiş senelerda da kuraklıklar oldu lakin bu türlü kuruduğunu görmedim. Kanallardan ve kuyulardan su kullanıldı, tarlalar sulandı lakin Büyük Menderes Irmağı kurumadı” sözlerini kullandı.