Dünyanın en büyük güvenlik sorunu: Hakikat güvenliği
Yalnızca bizim ülkemizde 21 milyondan fazla vatandaşımız istedikleri an aşı olabilecekleri biçimde aşı yaptırmıyor. Fakat bu durum bize has değil, dünyanın neredeyse her yerinde kimi beşerler aşıya karşı direniş gösteriyor. halbuki korona salgını hepimiz için bir hayat memat sorunu fakat muhakkak ki bu hususta bir ortak görüş oluşturamıyoruz. Yalnızca aşı da değil öteki bir fazlaca bahiste en başta toplumsal medya olmak üzere bir hayli kanaldan beşerler palavra yanlış bilgi ve haber bombardımanı altındalar. O yüzden “hakikat güvenliği” diye değerli bir problemimiz var artık. Bu sorunu Cambridge Üniversitesi’nden Elizabeth Seger, BBC için yazmış ve ona göre “Hakikat güvenliği” artık dünyanın bir numaralı güvenlik meselesine dönüşmüş durumda. Pekala hakikati nasıl koruyacak ve savunacağız?
DİKKAT AZLIĞI
Avrupa’da matbaanın çabucak hemen icat edilmediği bir vakitte, 13’üncü yüzyılda, bilim insanları çok bilgi yüklemesinden şikayetçiydi. Dominik Vincent, 1255’te yazdığı bir metinde “kitapların oldukçaluğu, vaktin kısalığı ve hafızanın kayganlığından” bahsediyordu.
birebir vakitte, internet, doğrulanması sıkıntı epeyce sayıda bilgiyi her zamankinden daha kolay erişilebilir hale getirdi. Hangi haberlerin gerçek, hangilerinin yanlış olduğunu ayırt etmek sıkıntı. aslına bakarsanız kısıtlı olan dikkatimizin odaklanması gereken şeylerin sayısı da artmış durumda.
Bilginin bolluğu ve dikkatin hudutlu olması, devlet, medya kuruluşu ve çıkar örgütleri üzere yapıların da rekabete girdiği ağır bir “dikkat ekonomisi” yaratıyor.
Ne yazık ki, en tesirli dikkat çekme stratejilerinden kimileri insanların hislerine ve inançlarına hitap ediyor ve aslında bu kaynaklar da hakikat konusunda hayli da net olmayabiliyor.
FİLTRE BALONU VE SONLU RASYONELLİK
Dikkat iktisadının en çok kaygı yaratan neticelerindan biri, insanların önyargılarını güçlendiren şeylere maruz kaldığı ve karşı görüşlerin filtrelendiği filtre balonlarının oluşması.
Çok bilgi yüklemesi ile karşı karşıya kaldıklarında, beşerler doğal olarak yabancılar yerine kendileriyle emsal düşünen bireylere daha fazla ilgi gösterir.
Bugün, toplumsal medya platformları üzerinde tıpkı inanç ve bedeller etrafında birleşen topluluklar oluşturmak ve bunlara katılmak hiç olmadığı kadar kolay.
Filtre balonlarının hakikat üstündeki tesirine ise “sınırlı rasyonellik” ismi veriliyor. Bilgiye erişim, düzgün bir muhakeme yapma ve karar vermenin temelini oluşturduğu düşünüldüğünde, bir kişinin filtre balonlarına yerleşerek başka bilgilere erişimini sınırlamak da kişinin âlâ bir biçimde akıl yürütmesini de hudutlar.
HASIMLAR VE BECERİKSİZLER
Bilgiyi dağıtmak ve bilgiye erişmek hiç olmadığı kadar kolay. Bunun dezavantajı ise, tıpkı teknolojilerin, insanların taammüden ya da ezkaza yanılgılı yahut aldatıcı bilgiyi yaymasını kolaylaştırması.
Bilginin ulaştığı şahısları makus niyetli bir biçimde yanlışa yönlendirmek yahut aldatmak gayesiyle kasıtlı olarak bilgiyi manipüle eden aktörlere (bireyler, kuruluşlar yahut devletler), “hasımlar” denir.
Hasımlar, insanları aldatıcı yahut yanlış bilgilere dayalı olarak harekete geçmeye teşvik etmek için “karşı saldırılar” düzenler. Örneğin, bir siyasi kampanya, seçim sonuçlarını kendi lehine manipüle etmek için başka siyasi adayların prestijini sarsacak imgeler üretmek için “deep fake” teknolojisiyle üretilmiş görüntülere başvurabilir.
Öte yandan, yanlış yahut temelsiz bilgiler, artniyet olmaksızın ya da tesadüfen yayan aktörlere de “beceriksizler” denir. Örneğin, yan tesirlere karşı temkinli olan bir bilim insanı, verdiği bir mülakatta her ne kadar uygun niyetli de olsa biraz tasa verici bir yorum yapabilir ve bu yorum çabucak sonrasında alınıp toplumsal medyada yayılarak yaygın bir aşı aykırısı kampanyaya dönüşebilir.
İNANÇ EROZYONU
Beşerler, diğerlerine ne vakit güveneceklerine karar vermek için doğal teknikler geliştirir. Örneğin, bir bireye ne kadar fazlaca insan inanıyorsa, o şahsa güvenmek de o kadar mümkün olur. Ayrıyeten kendi topluluğumuzda yer alanlara da daha fazla inanma eğilimi gösteririz.
kimi vakit de bir kişinin dürüst olup olmadığını anlamak için vücut lisanı, ses tonu ve konuşma kalıplarına bakarız. Bu stratejiler yanlış sonuçlar da doğurabilir, lakin genel olarak sağlam prosedürler olarak görülür.
tıpkı vakitte, çağdaş bilgi teknolojileri bu biçimleri boşa çıkarabilir. Örneğin, filtre balonlarını oluşması, aslında azınlıkta olan fikirlerin fazlaca daha görünür hale gelmesine ve aslında olduğundan daha yaygınmış üzere bir kanının oluşmasına niye olabilir.
Azınlıkta kalan kimi bakış açılarının daha görünür hale gelmesi gerekirken, ziyanlı ve aşırılık yanlısı görüşlerin ise olduğundan daha fazla ana akımlaşmış üzere görünmesi bir dizi sorunu da birlikteinde getirir.
Kimi teknolojiler de, bilinçaltımızda ses tonu ve vücut lisanında dürüstlük yahut samimiyetsizlik izlerini aramaya yönelik eğilimimizi de ele geçirebilir. Sanal ortamlda oluşturulmuş konuşmalar yahut “deep fake” görüntüler, biri palavra söylemiş olduğinde bize haber veren ipuçlarını da ortadan kaldırabilir.
Yalnızca bizim ülkemizde 21 milyondan fazla vatandaşımız istedikleri an aşı olabilecekleri biçimde aşı yaptırmıyor. Fakat bu durum bize has değil, dünyanın neredeyse her yerinde kimi beşerler aşıya karşı direniş gösteriyor. halbuki korona salgını hepimiz için bir hayat memat sorunu fakat muhakkak ki bu hususta bir ortak görüş oluşturamıyoruz. Yalnızca aşı da değil öteki bir fazlaca bahiste en başta toplumsal medya olmak üzere bir hayli kanaldan beşerler palavra yanlış bilgi ve haber bombardımanı altındalar. O yüzden “hakikat güvenliği” diye değerli bir problemimiz var artık. Bu sorunu Cambridge Üniversitesi’nden Elizabeth Seger, BBC için yazmış ve ona göre “Hakikat güvenliği” artık dünyanın bir numaralı güvenlik meselesine dönüşmüş durumda. Pekala hakikati nasıl koruyacak ve savunacağız?
DİKKAT AZLIĞI
Avrupa’da matbaanın çabucak hemen icat edilmediği bir vakitte, 13’üncü yüzyılda, bilim insanları çok bilgi yüklemesinden şikayetçiydi. Dominik Vincent, 1255’te yazdığı bir metinde “kitapların oldukçaluğu, vaktin kısalığı ve hafızanın kayganlığından” bahsediyordu.
birebir vakitte, internet, doğrulanması sıkıntı epeyce sayıda bilgiyi her zamankinden daha kolay erişilebilir hale getirdi. Hangi haberlerin gerçek, hangilerinin yanlış olduğunu ayırt etmek sıkıntı. aslına bakarsanız kısıtlı olan dikkatimizin odaklanması gereken şeylerin sayısı da artmış durumda.
Bilginin bolluğu ve dikkatin hudutlu olması, devlet, medya kuruluşu ve çıkar örgütleri üzere yapıların da rekabete girdiği ağır bir “dikkat ekonomisi” yaratıyor.
Ne yazık ki, en tesirli dikkat çekme stratejilerinden kimileri insanların hislerine ve inançlarına hitap ediyor ve aslında bu kaynaklar da hakikat konusunda hayli da net olmayabiliyor.
FİLTRE BALONU VE SONLU RASYONELLİK
Dikkat iktisadının en çok kaygı yaratan neticelerindan biri, insanların önyargılarını güçlendiren şeylere maruz kaldığı ve karşı görüşlerin filtrelendiği filtre balonlarının oluşması.
Çok bilgi yüklemesi ile karşı karşıya kaldıklarında, beşerler doğal olarak yabancılar yerine kendileriyle emsal düşünen bireylere daha fazla ilgi gösterir.
Bugün, toplumsal medya platformları üzerinde tıpkı inanç ve bedeller etrafında birleşen topluluklar oluşturmak ve bunlara katılmak hiç olmadığı kadar kolay.
Filtre balonlarının hakikat üstündeki tesirine ise “sınırlı rasyonellik” ismi veriliyor. Bilgiye erişim, düzgün bir muhakeme yapma ve karar vermenin temelini oluşturduğu düşünüldüğünde, bir kişinin filtre balonlarına yerleşerek başka bilgilere erişimini sınırlamak da kişinin âlâ bir biçimde akıl yürütmesini de hudutlar.
HASIMLAR VE BECERİKSİZLER
Bilgiyi dağıtmak ve bilgiye erişmek hiç olmadığı kadar kolay. Bunun dezavantajı ise, tıpkı teknolojilerin, insanların taammüden ya da ezkaza yanılgılı yahut aldatıcı bilgiyi yaymasını kolaylaştırması.
Bilginin ulaştığı şahısları makus niyetli bir biçimde yanlışa yönlendirmek yahut aldatmak gayesiyle kasıtlı olarak bilgiyi manipüle eden aktörlere (bireyler, kuruluşlar yahut devletler), “hasımlar” denir.
Hasımlar, insanları aldatıcı yahut yanlış bilgilere dayalı olarak harekete geçmeye teşvik etmek için “karşı saldırılar” düzenler. Örneğin, bir siyasi kampanya, seçim sonuçlarını kendi lehine manipüle etmek için başka siyasi adayların prestijini sarsacak imgeler üretmek için “deep fake” teknolojisiyle üretilmiş görüntülere başvurabilir.
Öte yandan, yanlış yahut temelsiz bilgiler, artniyet olmaksızın ya da tesadüfen yayan aktörlere de “beceriksizler” denir. Örneğin, yan tesirlere karşı temkinli olan bir bilim insanı, verdiği bir mülakatta her ne kadar uygun niyetli de olsa biraz tasa verici bir yorum yapabilir ve bu yorum çabucak sonrasında alınıp toplumsal medyada yayılarak yaygın bir aşı aykırısı kampanyaya dönüşebilir.
İNANÇ EROZYONU
Beşerler, diğerlerine ne vakit güveneceklerine karar vermek için doğal teknikler geliştirir. Örneğin, bir bireye ne kadar fazlaca insan inanıyorsa, o şahsa güvenmek de o kadar mümkün olur. Ayrıyeten kendi topluluğumuzda yer alanlara da daha fazla inanma eğilimi gösteririz.
kimi vakit de bir kişinin dürüst olup olmadığını anlamak için vücut lisanı, ses tonu ve konuşma kalıplarına bakarız. Bu stratejiler yanlış sonuçlar da doğurabilir, lakin genel olarak sağlam prosedürler olarak görülür.
tıpkı vakitte, çağdaş bilgi teknolojileri bu biçimleri boşa çıkarabilir. Örneğin, filtre balonlarını oluşması, aslında azınlıkta olan fikirlerin fazlaca daha görünür hale gelmesine ve aslında olduğundan daha yaygınmış üzere bir kanının oluşmasına niye olabilir.
Azınlıkta kalan kimi bakış açılarının daha görünür hale gelmesi gerekirken, ziyanlı ve aşırılık yanlısı görüşlerin ise olduğundan daha fazla ana akımlaşmış üzere görünmesi bir dizi sorunu da birlikteinde getirir.
Kimi teknolojiler de, bilinçaltımızda ses tonu ve vücut lisanında dürüstlük yahut samimiyetsizlik izlerini aramaya yönelik eğilimimizi de ele geçirebilir. Sanal ortamlda oluşturulmuş konuşmalar yahut “deep fake” görüntüler, biri palavra söylemiş olduğinde bize haber veren ipuçlarını da ortadan kaldırabilir.