Gazi Mustafa Kemal Paşa, Latife Hanım ile evleniyor – 1
Uşakizade Köşkü’nün, Gazi ve Latife Hanım’ın evliliklerine tanıklık yaptığı ve ileride ‘Medeni Kanunu’nun bir adımı olarak nitelendirebileceğimiz nikâh güne gelelim. Gazi, İzmir’de bulunan tüm arkadaşlarını yapılacak nikâhtan habersiz olarak Uşakizade Köşkü’ne beş çayına davet etmiş ve gelen konukları kendi çalışma odası olan başodasında ağırlanmıştır. Uşakizade Ailesi ise, nikâhtan haberli olarak, köşkün ikinci konuk odası olan karşı odada yer almışlardır. Latife Hanım’ın kardeşleri Rukiye ve Vecihe Hanım’lar konuklara hizmet ederken, erkek kardeşi Ömer Beyefendi de konukları kapıda karşılamıştır. İzmir Müftüsü Rahmetullah Efendi köşke gelince, konuklar, Gazi’nin nikâhına davetli olduklarını anlamışlardır. Köşk’ün yemek salonunda kıyılan nikâhı Asım Beyefendi şöyleki anlatmıştır:
“‘Efendim, Müftü Rahmetullah Efendi geldi’ dedi. Gazi de:
‘Buyursunlar’ diyerek ayağa kalkıp müftüyü karşıladı.
Davetlilerden biri olan Naşit Hakkı Beyefendi, nikâh merasimini ve yaşananları şöyleki anlatmıştır:
“…Dört buçuğa yanlışsız köşkte idim. Uşakizade ailesinin şimdi bütün fertlerini orada görmüş oldum. Latife Hanım’ın büyükleri içeride bir salondaydılar. İki genç kız kardeşleri, erkek kardeşlerinden merhum Ömer konukları karşılayıp ağırlıyordu.
Köşkün üst kat sofasına kapısı açılan büyücek bir odaya, bir masa konmuş, iki tarafına koltuk ve sandalyeler dizilmişti. Biraz daha sonra, İzmir kadısı odaya girdi. Onu Gazi, yanında hayat arkadaşı seçtiği insan takip etti. Mareşal Fevzi Paşa, Kazım Karabekir Paşa asker elbisesi ile odaya girip Gazi’nin tarafına geçtiler. İzmir Valisi Mustafa Abdülhalik Bey’i, Başyaver Salih Beyefendi odaya davet etti, onlar da Latife Hanım’ın oturduğu tarafta yer aldılar.
Gazi, sivil lacivert kruvaze bir elbise giyinmişti, başında her zamanki üzere yassı, koyu renkli hoş bir astragan kalpak vardı. Latife Hanım da koyu renkli bir rop giymiş ve başını da ölçülü bir biçimde örtmüştü. Bu sade dekor ortasında nikâh merasimi başlıyordu. Fevzi ve Kazım Paşa’lar Gazi’nin, Abdülhalik ve Salih Bey’ler Latife Hanım’ın şahitleri idiler. Muammer Beyefendi gözleri yaşarmış olarak pencerenin yanında yer almıştı, ailenin fertleri, Gazi’nin yanındaki çalışma arkadaşları ve biz koridoru dolduruyorduk.
Ses seda kesilmişti, Gazi’nin kadıya hitaben, biraz kısık ve ağırbaşlı sesi duyuldu:
‘Efendi Hazretleri, biz, Latife Hanım’la evlenmeye karar verdik, lütfen gerekli süreci yapar mısınız?’ Bu kelamları büyük dikkat ortasında dinleyen kadı efendi, Latife Hanım’a döndü ve sordu:
‘Hanımefendi, on dirhem gümüş mihri müeccel ve aranızda kararlaştırılan mihri muaccel ile hazır bulunanların önünde Gazi ile evlenmeyi kabul ediyor musunuz?’
‘Kabul ettim’ karşılığını alan kadı efendi, bu sefer de Gazi’ye dönerek birebir soruyu sordu, Gazi de:
‘Kabul ettim’ deyince, hayatının en onurlu bir hizmetini muvaffakiyet ile yaptığına sevinen kadı efendi, cübbesinin kollarını hızla sıvayarak ellerini göğe yanlışsız kaldırdı, yeni evlilerin memnunluk ve sıhhatine ve bu evliliğin vatanımıza iyi olması için orada bulunanları duaya davet etti.”
Uşakizade Köşkü’nün, Gazi ve Latife Hanım’ın evlilikleri üç yıl daha sonra ‘Medeni Kanunu’ ile taçlanacaktır. 30 yıl bayan haklarını düşünen Atatürk, kendi nikahını sırasında; “Bir gün gelir nikahı vali kıyar” demiştir. Kendi nikah biçimini beğenmeyen Gazi, nikahında fotoğraf çektirmemiştir, onun anıya ve fotoğrafa ne kadar düşkün olduğunu hepimiz bilmekteyiz, o, din adamı önünde poz vermeyerek, daima ileriyi düşünmüştür.
Önümüzdeki hafta, nikahının bilgilerinı ve basındaki değerlendirmeleri yazacağım.
Uşakizade Köşkü’nün, Gazi ve Latife Hanım’ın evliliklerine tanıklık yaptığı ve ileride ‘Medeni Kanunu’nun bir adımı olarak nitelendirebileceğimiz nikâh güne gelelim. Gazi, İzmir’de bulunan tüm arkadaşlarını yapılacak nikâhtan habersiz olarak Uşakizade Köşkü’ne beş çayına davet etmiş ve gelen konukları kendi çalışma odası olan başodasında ağırlanmıştır. Uşakizade Ailesi ise, nikâhtan haberli olarak, köşkün ikinci konuk odası olan karşı odada yer almışlardır. Latife Hanım’ın kardeşleri Rukiye ve Vecihe Hanım’lar konuklara hizmet ederken, erkek kardeşi Ömer Beyefendi de konukları kapıda karşılamıştır. İzmir Müftüsü Rahmetullah Efendi köşke gelince, konuklar, Gazi’nin nikâhına davetli olduklarını anlamışlardır. Köşk’ün yemek salonunda kıyılan nikâhı Asım Beyefendi şöyleki anlatmıştır:
“‘Efendim, Müftü Rahmetullah Efendi geldi’ dedi. Gazi de:
‘Buyursunlar’ diyerek ayağa kalkıp müftüyü karşıladı.
Davetlilerden biri olan Naşit Hakkı Beyefendi, nikâh merasimini ve yaşananları şöyleki anlatmıştır:
“…Dört buçuğa yanlışsız köşkte idim. Uşakizade ailesinin şimdi bütün fertlerini orada görmüş oldum. Latife Hanım’ın büyükleri içeride bir salondaydılar. İki genç kız kardeşleri, erkek kardeşlerinden merhum Ömer konukları karşılayıp ağırlıyordu.
Köşkün üst kat sofasına kapısı açılan büyücek bir odaya, bir masa konmuş, iki tarafına koltuk ve sandalyeler dizilmişti. Biraz daha sonra, İzmir kadısı odaya girdi. Onu Gazi, yanında hayat arkadaşı seçtiği insan takip etti. Mareşal Fevzi Paşa, Kazım Karabekir Paşa asker elbisesi ile odaya girip Gazi’nin tarafına geçtiler. İzmir Valisi Mustafa Abdülhalik Bey’i, Başyaver Salih Beyefendi odaya davet etti, onlar da Latife Hanım’ın oturduğu tarafta yer aldılar.
Gazi, sivil lacivert kruvaze bir elbise giyinmişti, başında her zamanki üzere yassı, koyu renkli hoş bir astragan kalpak vardı. Latife Hanım da koyu renkli bir rop giymiş ve başını da ölçülü bir biçimde örtmüştü. Bu sade dekor ortasında nikâh merasimi başlıyordu. Fevzi ve Kazım Paşa’lar Gazi’nin, Abdülhalik ve Salih Bey’ler Latife Hanım’ın şahitleri idiler. Muammer Beyefendi gözleri yaşarmış olarak pencerenin yanında yer almıştı, ailenin fertleri, Gazi’nin yanındaki çalışma arkadaşları ve biz koridoru dolduruyorduk.
Ses seda kesilmişti, Gazi’nin kadıya hitaben, biraz kısık ve ağırbaşlı sesi duyuldu:
‘Efendi Hazretleri, biz, Latife Hanım’la evlenmeye karar verdik, lütfen gerekli süreci yapar mısınız?’ Bu kelamları büyük dikkat ortasında dinleyen kadı efendi, Latife Hanım’a döndü ve sordu:
‘Hanımefendi, on dirhem gümüş mihri müeccel ve aranızda kararlaştırılan mihri muaccel ile hazır bulunanların önünde Gazi ile evlenmeyi kabul ediyor musunuz?’
‘Kabul ettim’ karşılığını alan kadı efendi, bu sefer de Gazi’ye dönerek birebir soruyu sordu, Gazi de:
‘Kabul ettim’ deyince, hayatının en onurlu bir hizmetini muvaffakiyet ile yaptığına sevinen kadı efendi, cübbesinin kollarını hızla sıvayarak ellerini göğe yanlışsız kaldırdı, yeni evlilerin memnunluk ve sıhhatine ve bu evliliğin vatanımıza iyi olması için orada bulunanları duaya davet etti.”
Uşakizade Köşkü’nün, Gazi ve Latife Hanım’ın evlilikleri üç yıl daha sonra ‘Medeni Kanunu’ ile taçlanacaktır. 30 yıl bayan haklarını düşünen Atatürk, kendi nikahını sırasında; “Bir gün gelir nikahı vali kıyar” demiştir. Kendi nikah biçimini beğenmeyen Gazi, nikahında fotoğraf çektirmemiştir, onun anıya ve fotoğrafa ne kadar düşkün olduğunu hepimiz bilmekteyiz, o, din adamı önünde poz vermeyerek, daima ileriyi düşünmüştür.
Önümüzdeki hafta, nikahının bilgilerinı ve basındaki değerlendirmeleri yazacağım.