SAP'nin 2025 sosyal veri tablosunda ABD iş gücünün etnik dağılımına ilişkin veriler de yer almaktadır. Raporda, ilgili kapsam ve istisnalar dahilinde, beyaz çalışanların oranı yüzde 55,3; Asyalı çalışanların oranı yüzde 29,0; Hispanik veya Latin kökenli çalışanların oranı yüzde 6,0 ve Siyah veya Afrikalı Amerikalı çalışanların oranı yüzde 4,1 olarak bildirilmiştir. Bu rakamlar ABD'deki iş gücüne ilişkindir; SAP'nin dünya genelindeki çalışanlarının etnik dağılımı olarak yorumlanmamalıdır. SAP Integrated Report 2025
Bu veriler tek başına ayrımcılığın varlığını veya yokluğunu kanıtlamaz. Örneğin belirli bir grubun toplam çalışanlar içindeki oranını bilmek, o grubun yöneticilik pozisyonlarına ne ölçüde erişebildiğini göstermez. Bunun için görev seviyelerine, işe alım ve ayrılma oranlarına, ücretlere ve terfi süreçlerine ilişkin ayrıştırılmış verilere ihtiyaç vardır.
Üstelik ırk, etnik köken ve göçmenlik deneyimi birbirleriyle ilişkili olsa da aynı kavramlar değildir. Bir çalışan, etnik kimliği nedeniyle önyargıyla karşılaşırken başka bir çalışan yabancı diploma değerlendirmesi, çalışma izni veya yerel dili kullanma zorunluluğu nedeniyle güçlük yaşayabilir. Bu deneyimleri tek bir kategori altında toplamak, karşılaşılan engellerin özgün niteliğini gözden kaçırabilir.
Küresel şirketlerin adil bir çalışma ortamı oluşturabilmesi için işe alım ölçütlerini açıkça belirlemesi, yapılandırılmış mülakatlardan yararlanması, ayrımcılık şikâyetlerini güvenli biçimde değerlendirmesi ve terfi sonuçlarını düzenli olarak incelemesi gerekir. Ayrıca çalışanların kimliklerini açıklamaya zorlanmaması ve kişisel verilerinin korunması da önemlidir.
Asıl soru, farklı kökenlerden insanların aynı ofiste bulunup bulunmadığı değil; aynı ölçüde söz sahibi olup olmadıkları ve kariyerlerini ilerletmek için eşit fırsatlara erişip erişemedikleridir.
[HEADING=1] 4. Sınıfsal Eşitsizlik: Başarı Gerçekten Yalnızca Bireysel Çabanın Sonucu mu?[/HEADING]
Teknoloji sektörü çoğu zaman yeteneğin ve çalışkanlığın karşılığını bulduğu bir alan olarak tanıtılır. Bu düşüncenin önemli bir doğruluk payı vardır; bilgi, beceri ve emek mesleki başarıda belirleyici olabilir. Ancak herkesin bu becerileri geliştirmek için aynı başlangıç koşullarına sahip olduğunu söylemek mümkün değildir.
Sınıfsal eşitsizlik tam da bu noktada ortaya çıkar. Ekonomik açıdan avantajlı bir ailede yetişen bir öğrenci, iyi bir okulda eğitim alma, yabancı dil öğrenme, ücretli staj yapma, bilgisayar edinme ve mesleki bağlantılar kurma konusunda daha fazla olanağa sahip olabilir. Daha düşük gelirli bir aileden gelen öğrenci ise eğitimine devam ederken çalışmak, ailesine destek olmak veya yeterli teknolojiye erişmek için mücadele etmek zorunda kalabilir.
Her iki öğrenci de aynı zekâya ve çalışma isteğine sahip olabilir. Buna rağmen mesleki yolculukları farklı koşullarda başlayabilir.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) 2025 tarihli To Have and Have Not – How to Bridge the Gap in Opportunities raporu, OECD ülkelerinde piyasa gelirlerindeki toplam eşitsizliğin en az dörtte birinin cinsiyet, doğum yeri ve ebeveynlerin sosyoekonomik geçmişi gibi bireyin kontrolü dışındaki koşullarla ilişkilendirilebildiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgu, ekonomik sonuçların yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacağını gösterir. OECD+1
SAP örneğinde bu durum çeşitli şekillerde tartışılabilir. Bir yazılım geliştiricisinin kariyerinde ilerlemesi için yeni programlama dillerini öğrenmesi, teknik eğitimlere katılması ve mesleki ağını genişletmesi gerekebilir. Ancak bu faaliyetlerin bir kısmı zaman, para ve sosyal bağlantılar gerektirir.
Şirketin eğitim programları sunması, çalışanların bu fırsatlardan eşit ölçüde yararlanabildiği anlamına gelmez. Yoğun aile sorumlulukları olan bir çalışan, iş dışındaki eğitimlere katılamayabilir. Maddi açıdan daha rahat bir çalışan, kişisel bütçesinden ek sertifikalar alabilir. Farklı bir ülkeden gelen çalışan, yerel mevzuatı veya iş dilini öğrenmek için fazladan çaba harcayabilir.
Burada sınıfsal eşitsizliği yalnızca maaş farkı olarak değerlendirmemek gerekir. Zaman, güvence, bağlantılar ve hata yapma olanağı da ekonomik ayrıcalıkların parçalarıdır. Ailesinden maddi destek alabilen biri kariyerinin başında daha düşük ücretli bir stajı kabul edebilirken kendi geçimini sağlamak zorunda olan biri bu seçeneğe sahip olmayabilir.
Bu nedenle bir çalışanın kariyer başarısını değerlendirirken yalnızca ulaştığı noktaya değil, o noktaya hangi koşullardan geçerek ulaştığına da bakmak gerekir.
Peki çözüm ne olabilir? Şirketler eğitim ve sertifika fırsatlarını çalışanların maddi olanaklarına bırakmak yerine erişilebilir hâle getirebilir. Ücretli staj programları, mentorluk, açık kariyer yolları, çalışma saatleri içinde eğitim ve şeffaf ücret politikaları bu açıdan önemlidir.
Ayrıca düşük gelirli bir aileden gelen çalışanların daha az yetenekli oldukları varsayımından kaçınmak gerekir. Sosyal sınıf, bireyin kapasitesini değil, kapasitesini geliştirmek ve göstermek için sahip olduğu koşulları etkileyebilir.
[HEADING=1] 5. Kesişimsellik: Bir İnsan Aynı Anda Birden Fazla Eşitsizlikle Karşılaşabilir[/HEADING]
Toplumsal cinsiyet, ırk ve sınıfı ayrı ayrı incelemek faydalıdır; ancak gerçek hayatta bu faktörler çoğu zaman birbirleriyle etkileşim içindedir. Bu ilişkiyi açıklamak için kullanılan kavramlardan biri kesişimselliktir.
Hukuk ve eleştirel ırk çalışmaları alanında çalışan Kimberlé Crenshaw, 1989 yılında yayımlanan çalışmasında, özellikle Siyah kadınların deneyimlerinin yalnızca ırk veya yalnızca cinsiyet üzerinden incelenmesinin bazı ayrımcılık biçimlerini görünmez kılabileceğini ortaya koymuştur.
Bu yaklaşım, bütün kadınların aynı sorunları yaşamadığını veya aynı sosyal gruptaki herkesin eşit koşullara sahip olmadığını anlamamıza yardımcı olur.
Örneğin düşük gelirli bir aileden gelen göçmen bir kadın çalışanı düşünelim. Bu kişi hem ekonomik kaynaklara erişim konusunda güçlük yaşayabilir hem de iş yerinde cinsiyet veya etnik kökenle bağlantılı önyargılarla karşılaşabilir. Üstelik ailesine bakım desteği sağlamak zorundaysa çalışma saatleri ve kariyer gelişimi konusunda ek kısıtlamalarla karşılaşabilir.
Başka bir çalışan ise benzer bir cinsiyet veya etnik kimliğe sahip olmasına rağmen ekonomik açıdan daha avantajlı olabilir ve güçlü bir mesleki ağa erişebilir. Dolayısıyla aynı kimlik kategorisine ait olmak, aynı deneyime sahip olmak anlamına gelmez.
OECD'nin 2025 tarihli fırsat eşitliği araştırması da ebeveynlerin eğitim ve mesleki geçmişinin ekonomik sonuçlarla ilişkili olduğunu ve coğrafi koşulların eğitim, istihdam ve hizmetlere erişimi etkileyebildiğini vurgular. OECD+1
SAP gibi uluslararası bir şirkette kesişimsellik yaklaşımı, insan kaynakları politikalarının daha dikkatli değerlendirilmesini sağlayabilir. Örneğin yalnızca kadın çalışanların toplam oranını izlemek yerine, farklı görev seviyelerinde kadınların temsili incelenebilir. ABD iş gücüne ilişkin etnik veriler, yönetim kademeleri ve ücret göstergeleriyle birlikte değerlendirilebilir. Bunun yanında engellilik, yaş, bakım sorumlulukları ve göçmenlik deneyimi gibi konular da ilgili ülkenin hukuki çerçevesine ve veri koruma kurallarına uygun biçimde ele alınabilir.
Burada hassas bir denge vardır. Çeşitliliği anlamak için veri toplamak önemlidir; ancak çalışanların mahremiyetini korumak da aynı ölçüde önem taşır. Özellikle küçük gruplara ilişkin bilgiler, kişilerin kimliklerinin dolaylı biçimde belirlenmesine yol açabilir.
Dolayısıyla amaç insanları etiketlemek değil, kurumun hangi süreçlerde hangi gruplar için engeller oluşturduğunu belirlemek olmalıdır.
[HEADING=1] 6. Toplumsal Normlar ve Kurum Kültürü: Eşitsizlik Nasıl Normalleşiyor?[/HEADING]
Eşitsizliklerin sürmesinde toplumsal normların önemli bir rolü vardır. Bir toplumda iyi çalışan kişinin sürekli ulaşılabilir olması, fazla mesai yapması ve özel yaşamından fedakârlık etmesi bekleniyorsa bu beklentiler iş yerinin kültürüne de yansıyabilir.
Böyle bir ortamda aile sorumluluklarını paylaşan, engellilik nedeniyle çalışma düzenlemesine ihtiyaç duyan veya farklı saatlerde daha verimli çalışan kişiler dezavantajlı duruma düşebilir. Burada mesele çalışanların istekli olup olmaması değil, başarıyı ölçmek için hangi davranışların esas alındığıdır.
Örneğin iki çalışan aynı nitelikteki projeyi aynı kalitede tamamlamış olsun. Çalışanlardan biri akşam saatlerinde yöneticileriyle iletişim kurmaya devam ederken diğeri belirlenmiş çalışma saatlerinin sonunda işten ayrılıyor. Eğer ilk çalışan sürekli daha özverili kabul ediliyorsa, şirketin performans değerlendirme sistemi sonuçlardan çok görünürlüğü ve çalışma saatlerini ödüllendiriyor olabilir.
Bu örnek, uzun çalışma saatlerinin her zaman daha yüksek verimlilik anlamına gelmediğini ve kurumsal normların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Toplumsal cinsiyet açısından bakıldığında, kadınların bakım sorumlulukları nedeniyle esnek çalışmayı tercih etmesi bazen kariyer hedeflerinin düşük olduğu şeklinde yorumlanabilir. Oysa esnek çalışma talebi, kişinin mesleki yetkinliği veya liderlik kapasitesi hakkında tek başına bir bilgi vermez.
Benzer biçimde, farklı bir aksanla konuşan bir çalışanın daha az yetkin kabul edilmesi veya belirli bir üniversiteden mezun olmayan bir adayın otomatik olarak daha düşük potansiyele sahip görülmesi de sorgulanması gereken normlardır.
Bu veriler tek başına ayrımcılığın varlığını veya yokluğunu kanıtlamaz. Örneğin belirli bir grubun toplam çalışanlar içindeki oranını bilmek, o grubun yöneticilik pozisyonlarına ne ölçüde erişebildiğini göstermez. Bunun için görev seviyelerine, işe alım ve ayrılma oranlarına, ücretlere ve terfi süreçlerine ilişkin ayrıştırılmış verilere ihtiyaç vardır.
Üstelik ırk, etnik köken ve göçmenlik deneyimi birbirleriyle ilişkili olsa da aynı kavramlar değildir. Bir çalışan, etnik kimliği nedeniyle önyargıyla karşılaşırken başka bir çalışan yabancı diploma değerlendirmesi, çalışma izni veya yerel dili kullanma zorunluluğu nedeniyle güçlük yaşayabilir. Bu deneyimleri tek bir kategori altında toplamak, karşılaşılan engellerin özgün niteliğini gözden kaçırabilir.
Küresel şirketlerin adil bir çalışma ortamı oluşturabilmesi için işe alım ölçütlerini açıkça belirlemesi, yapılandırılmış mülakatlardan yararlanması, ayrımcılık şikâyetlerini güvenli biçimde değerlendirmesi ve terfi sonuçlarını düzenli olarak incelemesi gerekir. Ayrıca çalışanların kimliklerini açıklamaya zorlanmaması ve kişisel verilerinin korunması da önemlidir.
Asıl soru, farklı kökenlerden insanların aynı ofiste bulunup bulunmadığı değil; aynı ölçüde söz sahibi olup olmadıkları ve kariyerlerini ilerletmek için eşit fırsatlara erişip erişemedikleridir.
[HEADING=1] 4. Sınıfsal Eşitsizlik: Başarı Gerçekten Yalnızca Bireysel Çabanın Sonucu mu?[/HEADING]
Teknoloji sektörü çoğu zaman yeteneğin ve çalışkanlığın karşılığını bulduğu bir alan olarak tanıtılır. Bu düşüncenin önemli bir doğruluk payı vardır; bilgi, beceri ve emek mesleki başarıda belirleyici olabilir. Ancak herkesin bu becerileri geliştirmek için aynı başlangıç koşullarına sahip olduğunu söylemek mümkün değildir.
Sınıfsal eşitsizlik tam da bu noktada ortaya çıkar. Ekonomik açıdan avantajlı bir ailede yetişen bir öğrenci, iyi bir okulda eğitim alma, yabancı dil öğrenme, ücretli staj yapma, bilgisayar edinme ve mesleki bağlantılar kurma konusunda daha fazla olanağa sahip olabilir. Daha düşük gelirli bir aileden gelen öğrenci ise eğitimine devam ederken çalışmak, ailesine destek olmak veya yeterli teknolojiye erişmek için mücadele etmek zorunda kalabilir.
Her iki öğrenci de aynı zekâya ve çalışma isteğine sahip olabilir. Buna rağmen mesleki yolculukları farklı koşullarda başlayabilir.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) 2025 tarihli To Have and Have Not – How to Bridge the Gap in Opportunities raporu, OECD ülkelerinde piyasa gelirlerindeki toplam eşitsizliğin en az dörtte birinin cinsiyet, doğum yeri ve ebeveynlerin sosyoekonomik geçmişi gibi bireyin kontrolü dışındaki koşullarla ilişkilendirilebildiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgu, ekonomik sonuçların yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacağını gösterir. OECD+1
SAP örneğinde bu durum çeşitli şekillerde tartışılabilir. Bir yazılım geliştiricisinin kariyerinde ilerlemesi için yeni programlama dillerini öğrenmesi, teknik eğitimlere katılması ve mesleki ağını genişletmesi gerekebilir. Ancak bu faaliyetlerin bir kısmı zaman, para ve sosyal bağlantılar gerektirir.
Şirketin eğitim programları sunması, çalışanların bu fırsatlardan eşit ölçüde yararlanabildiği anlamına gelmez. Yoğun aile sorumlulukları olan bir çalışan, iş dışındaki eğitimlere katılamayabilir. Maddi açıdan daha rahat bir çalışan, kişisel bütçesinden ek sertifikalar alabilir. Farklı bir ülkeden gelen çalışan, yerel mevzuatı veya iş dilini öğrenmek için fazladan çaba harcayabilir.
Burada sınıfsal eşitsizliği yalnızca maaş farkı olarak değerlendirmemek gerekir. Zaman, güvence, bağlantılar ve hata yapma olanağı da ekonomik ayrıcalıkların parçalarıdır. Ailesinden maddi destek alabilen biri kariyerinin başında daha düşük ücretli bir stajı kabul edebilirken kendi geçimini sağlamak zorunda olan biri bu seçeneğe sahip olmayabilir.
Bu nedenle bir çalışanın kariyer başarısını değerlendirirken yalnızca ulaştığı noktaya değil, o noktaya hangi koşullardan geçerek ulaştığına da bakmak gerekir.
Peki çözüm ne olabilir? Şirketler eğitim ve sertifika fırsatlarını çalışanların maddi olanaklarına bırakmak yerine erişilebilir hâle getirebilir. Ücretli staj programları, mentorluk, açık kariyer yolları, çalışma saatleri içinde eğitim ve şeffaf ücret politikaları bu açıdan önemlidir.
Ayrıca düşük gelirli bir aileden gelen çalışanların daha az yetenekli oldukları varsayımından kaçınmak gerekir. Sosyal sınıf, bireyin kapasitesini değil, kapasitesini geliştirmek ve göstermek için sahip olduğu koşulları etkileyebilir.
[HEADING=1] 5. Kesişimsellik: Bir İnsan Aynı Anda Birden Fazla Eşitsizlikle Karşılaşabilir[/HEADING]
Toplumsal cinsiyet, ırk ve sınıfı ayrı ayrı incelemek faydalıdır; ancak gerçek hayatta bu faktörler çoğu zaman birbirleriyle etkileşim içindedir. Bu ilişkiyi açıklamak için kullanılan kavramlardan biri kesişimselliktir.
Hukuk ve eleştirel ırk çalışmaları alanında çalışan Kimberlé Crenshaw, 1989 yılında yayımlanan çalışmasında, özellikle Siyah kadınların deneyimlerinin yalnızca ırk veya yalnızca cinsiyet üzerinden incelenmesinin bazı ayrımcılık biçimlerini görünmez kılabileceğini ortaya koymuştur.
Bu yaklaşım, bütün kadınların aynı sorunları yaşamadığını veya aynı sosyal gruptaki herkesin eşit koşullara sahip olmadığını anlamamıza yardımcı olur.
Örneğin düşük gelirli bir aileden gelen göçmen bir kadın çalışanı düşünelim. Bu kişi hem ekonomik kaynaklara erişim konusunda güçlük yaşayabilir hem de iş yerinde cinsiyet veya etnik kökenle bağlantılı önyargılarla karşılaşabilir. Üstelik ailesine bakım desteği sağlamak zorundaysa çalışma saatleri ve kariyer gelişimi konusunda ek kısıtlamalarla karşılaşabilir.
Başka bir çalışan ise benzer bir cinsiyet veya etnik kimliğe sahip olmasına rağmen ekonomik açıdan daha avantajlı olabilir ve güçlü bir mesleki ağa erişebilir. Dolayısıyla aynı kimlik kategorisine ait olmak, aynı deneyime sahip olmak anlamına gelmez.
OECD'nin 2025 tarihli fırsat eşitliği araştırması da ebeveynlerin eğitim ve mesleki geçmişinin ekonomik sonuçlarla ilişkili olduğunu ve coğrafi koşulların eğitim, istihdam ve hizmetlere erişimi etkileyebildiğini vurgular. OECD+1
SAP gibi uluslararası bir şirkette kesişimsellik yaklaşımı, insan kaynakları politikalarının daha dikkatli değerlendirilmesini sağlayabilir. Örneğin yalnızca kadın çalışanların toplam oranını izlemek yerine, farklı görev seviyelerinde kadınların temsili incelenebilir. ABD iş gücüne ilişkin etnik veriler, yönetim kademeleri ve ücret göstergeleriyle birlikte değerlendirilebilir. Bunun yanında engellilik, yaş, bakım sorumlulukları ve göçmenlik deneyimi gibi konular da ilgili ülkenin hukuki çerçevesine ve veri koruma kurallarına uygun biçimde ele alınabilir.
Burada hassas bir denge vardır. Çeşitliliği anlamak için veri toplamak önemlidir; ancak çalışanların mahremiyetini korumak da aynı ölçüde önem taşır. Özellikle küçük gruplara ilişkin bilgiler, kişilerin kimliklerinin dolaylı biçimde belirlenmesine yol açabilir.
Dolayısıyla amaç insanları etiketlemek değil, kurumun hangi süreçlerde hangi gruplar için engeller oluşturduğunu belirlemek olmalıdır.
[HEADING=1] 6. Toplumsal Normlar ve Kurum Kültürü: Eşitsizlik Nasıl Normalleşiyor?[/HEADING]
Eşitsizliklerin sürmesinde toplumsal normların önemli bir rolü vardır. Bir toplumda iyi çalışan kişinin sürekli ulaşılabilir olması, fazla mesai yapması ve özel yaşamından fedakârlık etmesi bekleniyorsa bu beklentiler iş yerinin kültürüne de yansıyabilir.
Böyle bir ortamda aile sorumluluklarını paylaşan, engellilik nedeniyle çalışma düzenlemesine ihtiyaç duyan veya farklı saatlerde daha verimli çalışan kişiler dezavantajlı duruma düşebilir. Burada mesele çalışanların istekli olup olmaması değil, başarıyı ölçmek için hangi davranışların esas alındığıdır.
Örneğin iki çalışan aynı nitelikteki projeyi aynı kalitede tamamlamış olsun. Çalışanlardan biri akşam saatlerinde yöneticileriyle iletişim kurmaya devam ederken diğeri belirlenmiş çalışma saatlerinin sonunda işten ayrılıyor. Eğer ilk çalışan sürekli daha özverili kabul ediliyorsa, şirketin performans değerlendirme sistemi sonuçlardan çok görünürlüğü ve çalışma saatlerini ödüllendiriyor olabilir.
Bu örnek, uzun çalışma saatlerinin her zaman daha yüksek verimlilik anlamına gelmediğini ve kurumsal normların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Toplumsal cinsiyet açısından bakıldığında, kadınların bakım sorumlulukları nedeniyle esnek çalışmayı tercih etmesi bazen kariyer hedeflerinin düşük olduğu şeklinde yorumlanabilir. Oysa esnek çalışma talebi, kişinin mesleki yetkinliği veya liderlik kapasitesi hakkında tek başına bir bilgi vermez.
Benzer biçimde, farklı bir aksanla konuşan bir çalışanın daha az yetkin kabul edilmesi veya belirli bir üniversiteden mezun olmayan bir adayın otomatik olarak daha düşük potansiyele sahip görülmesi de sorgulanması gereken normlardır.