Yaşlı nüfus oranı 2060’ta Avrupa düzeyine gelecek
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) bilgilerine bakılırsa, doğurganlık suratı 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2020 yılında 1,76 çocuğa gerileyerek nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,10’un altında kaldı. Uzmanlar Türkiye’de 2060 yılında yaşlı nüfus oranının Batı Avrupa ülkeleriyle birebir düzeye geleceğini öngörüyor.
Yaşlı nüfus olarak kabul edilen 65 ve üzeri, 2015 yılında 6 milyon 495 bin 239 kişi iken son 5 yılda yüzde 22,5 artarak 2020’de 7 milyon 953 bin 555 oldu. Yaşlı nüfusun toplam nüfus ortasındaki oranı ise 2015 yılında yüzde 8,2 iken 2020 yılında yüzde 9,5’e yükseldi.
Öte yandan, TÜİK’in nüfus projeksiyonlarına göre yaşlı nüfus oranının 2025 yılında yüzde 11, 2030 yılında yüzde 12,9, 2040 yılında yüzde 16,3, 2060 yılında yüzde 22,6 ve 2080 yılında 25,6 olacağı varsayım ediliyor.
Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sıhhati Anabilim Kolu Lideri Prof. Dr. Osman Hayran, , Batı Avrupa’nın, ABD, Kanada ve Japonya’nın yıllar evvel doğurganlık suratının düşüşüyle karşı karşıya kaldığını belirtti.
Demografik dönüşüm teorisine bakılırsa 4 devrin olduğunu ve Türkiye’nin dördüncü periyoda girdiğini aktaran Hayran, şu ayrıntıları verdi:
“Birinci devirde, doğumlar epeyce fazla, sıhhat örgütlenmesi yetersiz olduğu için vefatlar de epeyce fazla, nüfus sabit kalıyor. İkinci periyotta, vefatlar azalmaya başlıyor lakin doğurganlık devam ediyor, nüfus artıyor. Üçüncü periyodun sonuna hakikat doğurganlık da azalmaya başlıyor, istikrar noktası oluşuyor. Yani toplam doğurganlık suratı 2,1 olduğunda toplum istikrara geliyor, doğumlar-ölümler birbirini telafi ediyor. Bu evreyi geçince nüfus azalmaya başlıyor. Toplam doğurganlık suratının nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,1’in altına inmesi, nüfusun göçler dikkate alınmadığında azalmaya başladığının göstergesidir. Bunun kıymetli bir kararı da genç nüfusun artık azalmaya başladığı, üretken nüfusun fazla olduğu fakat genç nüfus azalırken yaşlı nüfusun da artmaya başladığı bir devirdir.”
Almanya, Belçika, Fransa ve İngiltere üzere Avrupa ülkelerinin yıllar evvel bu periyoda geçtiklerini ve gelişmekte olan genç nüfusa sahip ülkelerden personel almaya başladıklarını anlatan Hayran, ülkelerin genç ve üretken nüfusa sahip oldukları, doğurganlık suratının 2,1’in altına inme noktasına geldiği “demografik fırsat penceresi” denilen periyotta bu avantajı uygun kullanabilmeleri halinde büyük ekonomik atılımlar yapabildiklerini söylemiş oldu.
‘BÖLGELERE NAZARAN NÜFUS DAĞILIMI BOZUK’
Türkiye’nin yaşlı nüfusunun Avrupa ülkeleriyle tıpkı duruma gelmemesi için çeşitli projeksiyonlar yapıldığını aktaran Hayran, şunları kaydetti:
“Şu anda yaşlı nüfus Türkiye’de, Avrupa’yla kıyaslandığı vakit düşük oranda. Türkiye’de bir öteki sorun de bölgelere bakılırsa nüfus dağılımı bozuk. TÜİK istatistiklerine bakılırsa Türkiye’de doğurganlık suratı 1,76 lakin Şanlıurfa’da, Şırnak’ta yüksek 3,71. Yani ortalama 3,5-4 çocuk sahibi oluyor oradakiler. İşsizliğin ağır olduğu bölgeler de oralar. Yani Türkiye’de toplum bölümleri ve bölgeler içinde da epey önemli farklılıklar var. Nüfusun yaşlanması projeksiyonlara göre, 30-40 yıl daha sonra Batı Avrupa seviyesinde yaşlı nüfusa oranına sahip olacağımız iddia ediliyor. TÜİK projeksiyonlara göre ise bu doğurganlık suratı devam ettiği ve dış göçler olmadığı takdirde 2060 yılında Türkiye’deki yaşlı nüfus oranı Batı Avrupa ülkelerine ulaşacak.”
Prof. Dr. Hayran, nüfus değişimlerinin sıhhat açısından değerine değinerek, “Demografik dönüşüm ile epidemiyolojik dönüşüm iç içe girer. Bu dönüşüm içerisinde çocuk sıhhati meseleleri önce ön plandayken artık yaşlı sıhhati planları ön plana çıkıyor. Yani artık sıhhat sistemi, çocuk hastalıkları değil de yaşlıların kronik hastalıklarıyla uğraşmaya başlıyor. O meseleler daha fazla sıhhat harcanmasını gerektiriyor. Tedavi yerine daima bakım gerektiren problemler. 70 yaşın üstündekilerde birkaç tane sıhhat sorunu oluyor, hepsi için başka bakım gerekiyor ve nüfusun yaşlanmasıyla sıhhat harcamaları ile toplumsal yardımlar fazlaca süratli artıyor.” formunda konuştu.
SON 5 YILDA YAŞLI NÜFUS YÜZDE 22,5 ARTTI
İstanbul Üniversitesi (İÜ) Kent Siyasetleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Murat Şeker ise Türkiye’nin son senelerdaki demografik dönüşümüne bakıldığında artık nüfusunu yenileyemeyen bir ülke pozisyonuna geldiğini belirtti.
Prof. Dr. Şeker, “Nüfus yenilenme seviyesi olan 2,1’in altındaki gerçekleşmeler, genç nüfusun giderek azalacağına projekte ediyor. Bu oran bu seviyelerde devam ederse Türkiye’de oranı giderek azalan bir genç nüfusla karşılaşacağız. Bu durum iş gücü piyasalarında vakit içinde yansıyacak, yaş bağımlılık oranı giderek artacaktır. Yani çalışma çağındaki nüfus oransal olarak azalmaya başlayacak, 65 yaş üstü nüfus giderek artacak bu biçimdece yaş bağımlılık oranı yükselecektir.” diye konuştu.
Doğurganlık suratı azaldıkça, ortalama hayat müddeti de arttıkça toplumdaki ortanca yaşın da giderek arttığına dikkati çeken Şeker, 2015’de yüzde 31 iken, 2020’de yüzde 32,7 olan ortanca yaşın 2030’da yüzde 35’i, 2060’da ise yüzde 40’ı geçeceğinin öngörüldüğünü aktardı.
Türkiye nüfusunun giderek yaşlandığının altını çizen Şeker, şu ayrıntıları verdi:
“Öyle ki son 5 yıla bile baktığımızda yaşlı nüfusun yüzde 22,5 arttığını görüyoruz. Nüfusun yaşlanması şu demek, toplumda 65 yaş üstü insanların oransal hissesinin yükselmesi. Bu öteki yaş kümelerinin oransal olarak hissesinin azalması kararında gerçekleşiyor. Burada da doğurganlık suratının düşmesi ana etken. Projeksiyonlara baktığımızda şu anda yüzde 10 seviyesinde olan yaşlı nüfus oranının 2030’da yüzde 13, 2040’ta yüzde 16, 2060’da yüzde 20’nin üstüne çıkması bekleniyor. Örneğin, 20 yıl daha sonra toplumdaki 0-14 yaş kümesinin oranı yaşlı nüfus oranının altında kalacağı öngörülüyor.”
Prof. Dr. Şeker, doğurganlık suratındaki gerilemenin Türkiye’yi AB ülkeleri ortalamasına hakikat yaklaştırdığına işaret ederek, “AB ortalaması 1,5 seviyesinde seyrederken yakın vakitte biz de bu ortalamaya erişeceğiz. Doğurganlık suratındaki düşüş üssel olarak artıyor. Örneğin, 2000-2010’u kapsayan 10 yılın karşılaştırılması yapıldığında yüzde 12,6 oranında düşüş gözlenirken, 2010-2020 devrindeki ikinci 10 yıla bakıldığında yüzde 15,4 oranında bir azalış var. ötürüsıyla önümüzdeki 10 yıl ortasında AB ortalamasına ineceğimizi söyleyebiliriz. Yaşlı nüfus oranı da giderek artmakta, Türkiye artık istatistiksel olarak yaşlı ülkeler liginde yer alıyor. Hayatta kalma mühleti yükseldikçe yaşlı nüfus oranı da yükselmeye devam edecektir.” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’nin yaşlılık siyasetini şimdiden geliştirmesi ve bu alandaki hazırlıklarını sürdürmesi gerektiğini belirten Şeker, şunları kaydetti:
“Yaşlı nüfus için kamu siyasetleri üretmemiz gerekiyor. Toplumsal güvenlik siyasetleri burada büyük kıymet taşıyor. Tahminen de bundan 20 yıl daha sonra ilkokul ve kreş gereksiniminden daha hayli sıhhat kurumları, aile sıhhat merkezlerine gereksinim duyulacak. Bunu dikkate alarak kamu kaynaklarını planlamamız gerekiyor. Doğurganlık suratının düşmesinde ekonomik şartlar değerli rol oynuyor. Giderek artan evlilik yaşı seviyeleri, tek çocuklu ya da çocuksuz aile yapısının yaygınlaşması nüfusun yenilenmesinin önündeki maniler olarak görünüyor. İktisada itimat, geleceğe itimat ve beklentiler çok kıymetli. Doğal hayata bakış ve hayattan beklentiler de sosyolojik olarak bir dönüşüm ortasında. Demografiyi yönetmek epeyce güçtür, nüfus siyasetleri lakin öteki ekonomik ve toplumsal siyasetlerle bir arada desteklenirse muvaffakiyete ulaşılabilir. O yüzden bu süreci engellemek yahut dönüştürmekten fazla hazırlıklı olmanın fazlaca daha kıymetli olduğunu düşünüyorum.”
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) bilgilerine bakılırsa, doğurganlık suratı 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2020 yılında 1,76 çocuğa gerileyerek nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,10’un altında kaldı. Uzmanlar Türkiye’de 2060 yılında yaşlı nüfus oranının Batı Avrupa ülkeleriyle birebir düzeye geleceğini öngörüyor.
Yaşlı nüfus olarak kabul edilen 65 ve üzeri, 2015 yılında 6 milyon 495 bin 239 kişi iken son 5 yılda yüzde 22,5 artarak 2020’de 7 milyon 953 bin 555 oldu. Yaşlı nüfusun toplam nüfus ortasındaki oranı ise 2015 yılında yüzde 8,2 iken 2020 yılında yüzde 9,5’e yükseldi.
Öte yandan, TÜİK’in nüfus projeksiyonlarına göre yaşlı nüfus oranının 2025 yılında yüzde 11, 2030 yılında yüzde 12,9, 2040 yılında yüzde 16,3, 2060 yılında yüzde 22,6 ve 2080 yılında 25,6 olacağı varsayım ediliyor.
Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sıhhati Anabilim Kolu Lideri Prof. Dr. Osman Hayran, , Batı Avrupa’nın, ABD, Kanada ve Japonya’nın yıllar evvel doğurganlık suratının düşüşüyle karşı karşıya kaldığını belirtti.
Demografik dönüşüm teorisine bakılırsa 4 devrin olduğunu ve Türkiye’nin dördüncü periyoda girdiğini aktaran Hayran, şu ayrıntıları verdi:
“Birinci devirde, doğumlar epeyce fazla, sıhhat örgütlenmesi yetersiz olduğu için vefatlar de epeyce fazla, nüfus sabit kalıyor. İkinci periyotta, vefatlar azalmaya başlıyor lakin doğurganlık devam ediyor, nüfus artıyor. Üçüncü periyodun sonuna hakikat doğurganlık da azalmaya başlıyor, istikrar noktası oluşuyor. Yani toplam doğurganlık suratı 2,1 olduğunda toplum istikrara geliyor, doğumlar-ölümler birbirini telafi ediyor. Bu evreyi geçince nüfus azalmaya başlıyor. Toplam doğurganlık suratının nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,1’in altına inmesi, nüfusun göçler dikkate alınmadığında azalmaya başladığının göstergesidir. Bunun kıymetli bir kararı da genç nüfusun artık azalmaya başladığı, üretken nüfusun fazla olduğu fakat genç nüfus azalırken yaşlı nüfusun da artmaya başladığı bir devirdir.”
Almanya, Belçika, Fransa ve İngiltere üzere Avrupa ülkelerinin yıllar evvel bu periyoda geçtiklerini ve gelişmekte olan genç nüfusa sahip ülkelerden personel almaya başladıklarını anlatan Hayran, ülkelerin genç ve üretken nüfusa sahip oldukları, doğurganlık suratının 2,1’in altına inme noktasına geldiği “demografik fırsat penceresi” denilen periyotta bu avantajı uygun kullanabilmeleri halinde büyük ekonomik atılımlar yapabildiklerini söylemiş oldu.
‘BÖLGELERE NAZARAN NÜFUS DAĞILIMI BOZUK’
Türkiye’nin yaşlı nüfusunun Avrupa ülkeleriyle tıpkı duruma gelmemesi için çeşitli projeksiyonlar yapıldığını aktaran Hayran, şunları kaydetti:
“Şu anda yaşlı nüfus Türkiye’de, Avrupa’yla kıyaslandığı vakit düşük oranda. Türkiye’de bir öteki sorun de bölgelere bakılırsa nüfus dağılımı bozuk. TÜİK istatistiklerine bakılırsa Türkiye’de doğurganlık suratı 1,76 lakin Şanlıurfa’da, Şırnak’ta yüksek 3,71. Yani ortalama 3,5-4 çocuk sahibi oluyor oradakiler. İşsizliğin ağır olduğu bölgeler de oralar. Yani Türkiye’de toplum bölümleri ve bölgeler içinde da epey önemli farklılıklar var. Nüfusun yaşlanması projeksiyonlara göre, 30-40 yıl daha sonra Batı Avrupa seviyesinde yaşlı nüfusa oranına sahip olacağımız iddia ediliyor. TÜİK projeksiyonlara göre ise bu doğurganlık suratı devam ettiği ve dış göçler olmadığı takdirde 2060 yılında Türkiye’deki yaşlı nüfus oranı Batı Avrupa ülkelerine ulaşacak.”
Prof. Dr. Hayran, nüfus değişimlerinin sıhhat açısından değerine değinerek, “Demografik dönüşüm ile epidemiyolojik dönüşüm iç içe girer. Bu dönüşüm içerisinde çocuk sıhhati meseleleri önce ön plandayken artık yaşlı sıhhati planları ön plana çıkıyor. Yani artık sıhhat sistemi, çocuk hastalıkları değil de yaşlıların kronik hastalıklarıyla uğraşmaya başlıyor. O meseleler daha fazla sıhhat harcanmasını gerektiriyor. Tedavi yerine daima bakım gerektiren problemler. 70 yaşın üstündekilerde birkaç tane sıhhat sorunu oluyor, hepsi için başka bakım gerekiyor ve nüfusun yaşlanmasıyla sıhhat harcamaları ile toplumsal yardımlar fazlaca süratli artıyor.” formunda konuştu.
SON 5 YILDA YAŞLI NÜFUS YÜZDE 22,5 ARTTI
İstanbul Üniversitesi (İÜ) Kent Siyasetleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Murat Şeker ise Türkiye’nin son senelerdaki demografik dönüşümüne bakıldığında artık nüfusunu yenileyemeyen bir ülke pozisyonuna geldiğini belirtti.
Prof. Dr. Şeker, “Nüfus yenilenme seviyesi olan 2,1’in altındaki gerçekleşmeler, genç nüfusun giderek azalacağına projekte ediyor. Bu oran bu seviyelerde devam ederse Türkiye’de oranı giderek azalan bir genç nüfusla karşılaşacağız. Bu durum iş gücü piyasalarında vakit içinde yansıyacak, yaş bağımlılık oranı giderek artacaktır. Yani çalışma çağındaki nüfus oransal olarak azalmaya başlayacak, 65 yaş üstü nüfus giderek artacak bu biçimdece yaş bağımlılık oranı yükselecektir.” diye konuştu.
Doğurganlık suratı azaldıkça, ortalama hayat müddeti de arttıkça toplumdaki ortanca yaşın da giderek arttığına dikkati çeken Şeker, 2015’de yüzde 31 iken, 2020’de yüzde 32,7 olan ortanca yaşın 2030’da yüzde 35’i, 2060’da ise yüzde 40’ı geçeceğinin öngörüldüğünü aktardı.
Türkiye nüfusunun giderek yaşlandığının altını çizen Şeker, şu ayrıntıları verdi:
“Öyle ki son 5 yıla bile baktığımızda yaşlı nüfusun yüzde 22,5 arttığını görüyoruz. Nüfusun yaşlanması şu demek, toplumda 65 yaş üstü insanların oransal hissesinin yükselmesi. Bu öteki yaş kümelerinin oransal olarak hissesinin azalması kararında gerçekleşiyor. Burada da doğurganlık suratının düşmesi ana etken. Projeksiyonlara baktığımızda şu anda yüzde 10 seviyesinde olan yaşlı nüfus oranının 2030’da yüzde 13, 2040’ta yüzde 16, 2060’da yüzde 20’nin üstüne çıkması bekleniyor. Örneğin, 20 yıl daha sonra toplumdaki 0-14 yaş kümesinin oranı yaşlı nüfus oranının altında kalacağı öngörülüyor.”
Prof. Dr. Şeker, doğurganlık suratındaki gerilemenin Türkiye’yi AB ülkeleri ortalamasına hakikat yaklaştırdığına işaret ederek, “AB ortalaması 1,5 seviyesinde seyrederken yakın vakitte biz de bu ortalamaya erişeceğiz. Doğurganlık suratındaki düşüş üssel olarak artıyor. Örneğin, 2000-2010’u kapsayan 10 yılın karşılaştırılması yapıldığında yüzde 12,6 oranında düşüş gözlenirken, 2010-2020 devrindeki ikinci 10 yıla bakıldığında yüzde 15,4 oranında bir azalış var. ötürüsıyla önümüzdeki 10 yıl ortasında AB ortalamasına ineceğimizi söyleyebiliriz. Yaşlı nüfus oranı da giderek artmakta, Türkiye artık istatistiksel olarak yaşlı ülkeler liginde yer alıyor. Hayatta kalma mühleti yükseldikçe yaşlı nüfus oranı da yükselmeye devam edecektir.” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’nin yaşlılık siyasetini şimdiden geliştirmesi ve bu alandaki hazırlıklarını sürdürmesi gerektiğini belirten Şeker, şunları kaydetti:
“Yaşlı nüfus için kamu siyasetleri üretmemiz gerekiyor. Toplumsal güvenlik siyasetleri burada büyük kıymet taşıyor. Tahminen de bundan 20 yıl daha sonra ilkokul ve kreş gereksiniminden daha hayli sıhhat kurumları, aile sıhhat merkezlerine gereksinim duyulacak. Bunu dikkate alarak kamu kaynaklarını planlamamız gerekiyor. Doğurganlık suratının düşmesinde ekonomik şartlar değerli rol oynuyor. Giderek artan evlilik yaşı seviyeleri, tek çocuklu ya da çocuksuz aile yapısının yaygınlaşması nüfusun yenilenmesinin önündeki maniler olarak görünüyor. İktisada itimat, geleceğe itimat ve beklentiler çok kıymetli. Doğal hayata bakış ve hayattan beklentiler de sosyolojik olarak bir dönüşüm ortasında. Demografiyi yönetmek epeyce güçtür, nüfus siyasetleri lakin öteki ekonomik ve toplumsal siyasetlerle bir arada desteklenirse muvaffakiyete ulaşılabilir. O yüzden bu süreci engellemek yahut dönüştürmekten fazla hazırlıklı olmanın fazlaca daha kıymetli olduğunu düşünüyorum.”